پایان نامه ارشد درمورد توسعه پاید، توسعه پایدار، برنامه ریزی، توسعه پایدار شهری

شهری تبدیل شده اند. با این تغییر و تبدیل، اراضی مرغوب کشاورزی از چرخه تولید خارج شده و تخریب خاک، ایجاد سیلاب و طغیان بیشتر رودخانه ها، ورود فاضلاب های شهری به آبهای سطحی و از بین رفتن حیات آبزیان از جمله پیامدهای آن بوده است. به این ترتیب توسعه شهری استان، در تعادل با محیط زیست، به عنوان یکی از پایه های اصلی توسعه پایدار، نبوده است. از اینرو دستیابی به هر گونه پایداری خواه در پهنه ی سرزمینی و خواه در نظام شهری استان بدون پایداری شهرهای کوچک متحقق نخواهد شد. با توجه به این مسائل، خروج از فشارها و بحرانهای ناشی از ناپایداری شهرهای کوچک استان از منظر ساختار درونی آنها بیش از پیش ضرورت می‌یابد. برای رسیدن به این مهم ابتدا باید ظرفیت‌ها، قابلیت‌ها و موانع رسیدن به پایداری شهرهای کوچک استان مورد شناسایی، تحلیل و تبیین قرار گیرند تا در مراحل بعد، با برنامه ریزی دقیق، از این توانها، برای پایداری این شهرها بهره برداری کرد.
از اینرو، پرسشهای اصلی مطرح شده در این تحقیق عبارتند از:
۱- شهرهای کوچک استان با توجه به ابعاد اقتصادی، اجتماعی، زیست محیطی و کالبدی از چه میزان پایداری برخوردارند؟
۲- در شرایط فعلی با توجه به شاخص های توسعه پایدار شهری، کدامیک از ابعاد از وضعیت بهتری در شهرهای کوچک استان برخوردار می باشد؟
۳- برای رسیدن به پایداری کدامیک از ابعاد پایداری از وزن و اهمیت بیشتری برخوردارند؟
۴- با اتخاذ چه الگویی می توان شهرهای کوچک استان را به سمت توسعه پایدار شهری هدایت نمود؟
۱-۲- فرضیه ها :‌
با عنایت به اینکه هدف اصلی این تحقیق سنجش میزان پایداری سکونتگاههای شهری کوچک می باشد، فرضیه های اصلی این تحقیق به شرح ذیل تعریف می شوند:
۱- با توجه به شاخص های توسعه پایدار شهری، شهرهای کوچک استان از میزان پایداری ضعیفی برخوردارند.
۲- ” به نظر می رسد که شاخص های بعد کالبدی از وضعیت بهتری نسبت به شاخص های ابعاد دیگر برخوردارند.
۳- به نظر می رسد برای رسیدن به پایداری مولفه های بعد اقتصادی از وزن بیشتری برخوردارند.
۴- توسعه پایدارشهری در شهرهای کوچک استان منوط به اتخاذ استراتژی های تدافعی بر اساس الگوی برنامه ریزی استراتژیک است.
۱-۳- متغیرهای تحقیق
با توجه به اینکه موضوع اصلی رساله حاضر، ” تحلیل و ارزیابی پایداری” کانون محوری این تحقیق جای گرفته است، و نیز با عنایت به نحوه عملیاتی نمودن این مفاهیم، تعیین متغیرها از جمله گام های اساسی به شمار می آید. متغیرهای تحقیق حاضر مشتمل بر دو گروه متغیرهای مستقل و وابسته به شرح زیر است:
۱) متغیرهای مستقل: شاخص های ابعاد توسعه پایدار شهری به عنوان متغیرهای مستقل در این پژوهش در نظر گرفته شده اند که شامل چهار بخش؛ شاخص های پایداری زیست محیطی، شاخص های پایداری اجتماعی، شاخص های پایداری اقتصادی و شاخص های پایداری کالبدی می باشد.
۲) متغیرهای وابسته: ساختار درونی – کارکردی شهرهای کوچک منتخب استان در حوزه های اقتصادی، کالبدی ،اجتماعی و فرهنگی و محیط زیست به عنوان متغیر وابسته در نظر گرفته شده است.
۱-۴- ضرورت انجام تحقیق
ضرورت و اهمیت موضوع را از دو بعد می توان مورد بررسی قرار داد: ضرورت شناختی و ضرورت کاربردی.
۱-۴-۱- ضرورت شناختی
ضرورت شناخت و تبیین موضوع پایداری در شهرهای مورد مطالعه نیز از دو جنبه قابل توجه است: یکی از حیث ماهیتی و دیگری از لحاظ دانش کاربردی.
– از حیث ماهیتی، به دلایل متعددی که پیشتر مورد بحث و تحلیل قرار گرفت، تفکر و نظریه پردازی در حوزه مطالعات شهرهای کوچک، علاوه بر اینکه به تکمیل و ارتقای بحث های متنوع نقش آفرینی آنها در توسعه حوزه درون شهری و پسکرانه روستایی کمک می نماید، از جایگاه ویژه ای در مطالعات گسترده شبکه های سکونتگاهی ملی، منطقه ای و محلی برخوردارست. از این رو، مطالعه و بررسی نظری و ماهیتی موضوع، به ارتقای دایره شناختی و ادراکی در مبانی نظری مطالعات شهری کمک می کند. همچنین بنابر برآوردهای سازمان ملل، در آینده قابل پیش بینی، بیشترین نرخ رشد شهرنشینی در شهرهای کوچک و متوسط روی خواهد(Cohen,2005:11). لذا، تدوین استراتژی توسعه شهری پایدار برای این شهرها اجتناب ناپذیر خواهد بود. ثانیاً، شهرهای کوچک نسبت به شهرهای بزرگ به لحاظ دسترسی به خدمات اساسی و امکانات و زیرساخت ها در شرایط نابرابر و ناعادلانه تری قرار دارند و نرخ فقر نیز در این شهرها بالاتر است (Cohen.1995:19). و ثالثاً، توان مدیریت محلی نیز در شهرهای متوسط و کوچک ضعیف تر است. در حال حاضر، تعداد زیادی از شهرهای متوسط و کوچک، ظرفیت نهادی و سازمانی لازم را برای مدیریت رشد سریع جمعیتی شان ندارند. همچنان که شهرها رشد می کنند و تکامل می یابند، مدیریت آنها نیز پیچیده تر می شود. رابعاً، شهرهای کوچک نقش شایان توجهی در نیل به نظام اسکان متوازن در سطوح منطقه ای ایفا می کنند و باعث تراوش اثرات رشد به نقاط پیرامونی می شوند. خامساً دست یابی به عدالت، برابری و کارایی در شهرهای کوچک نسبت به شهرهای بزرگ و کلانشهرها بیشتر است و در نهایت اینکه، توسعه پایدار درونی این شهرها، زمینه را برای توسعه ی همه جانبه سرزمینی فراهم می کند. این دلایل حکایت از آن دارند که توجه به شهرهای کوچک و پایداری توسعه آنها ضرورتی اجتناب ناپذیر است. لذا اهمیت و ضرورت پایداری شهرهای کوچک را می توان اینگونه بیان کرد که: پایداری توسعه ساختار داخلی شهرهای کوچک تضمین کننده پایداری توسعه در سطوح پایین نظام سکونتگاهی(روستاها) و سطوح بالای این نظام شهری(شهرهای میانی و بزرگ) است.
– از حیث بسط دانش کاربردی، از آنجایی که ماهیت پیچیدگی نظام های حاکم بر شهرها، در مقیاس های مختلف(شهرهای کوچک، متوسط، بزرگ و کلانشهرها) متفاوت است، نمی توان از رویه سیاستگذاری و مدیریتی واحدی برای پایدار ساختن الگوی توسعه آنها بهره جست و مقابله و هدایت نیروهای تاثیر گذار بر شهر در مقیاس های فضایی مختلف، تدابیر ویژه ای را نیاز دارد. شهرهای بزرگ، مادرشهرها و کلانشهرها علاوه بر محیط داخلی کشورها، از زمینه های بین المللی و جهانی نیز تاثیر خواهند پذیرفت. در حالیکه شهرهای کوچک و متوسط بیشترین ارتباط را با زمینه های منطقه ای و تا حدی سطوح ملی دارند لذا جز در مورد برخی شهرهای خاص همانند شهرهای دارای گردشگری بین المللی و… پایداری این شهرها بیشتر در گرو ارتباط پایدار آنها با زمینه منطقه ای خواهد بود.
۱-۴-۲- ضرورت کاربردی
علاوه بر ضرورت های شناختی، وجود مسائل ریشه دار و پردامنه در حوزه های برنامه ریزی و اجرای طرح های توسعه شهری، سبب شد این موضوع را برای پژوهشی گسترده و مبسوط انتخاب کنیم. نکات ذیل از جمله مواردی هستند که در انتخاب این موضوع دارای اهمیت بوده و ضرورت توجه به برنامه ریزی توسعه پایدار آنرا ضروری می ساختند:
۱- پویایی نظام شهرنشینی استان، ضرورت هدایت روندهای جاری و آتی توسعه در شهرهای کوچک را بر اساس پارادایم پایداری اجتناب ناپذیر می سازد.
۲- پایداری این شهرها خواهد توانست سر زندگی و حیات اجتماعی و اقتصادی را در درون این شهرها تقویت کند.
۳- بهبود کیفیت زندگی و امکانات شهرهای کوچک استان و پایداری آن ها، کششی موثر برای جذب مهاجرین روستایی و جلوگیری از مهاجرت آنها به شهرهای بزرگتر استان خواهد بود
۴- بهبود کیفیت زندگی در این شهرها باعث جلوگیری از مهاجرت شهروندان آن به شهرهای بزرگتر استان و سایر شهرهای کشور خواهد شد.
۵- تقویت و توسعه درونی این شهرها در درازمدت می تواند به کاهش تمرکز ناخواسته صنایع، خدمات و ادارات دولتی در مراکز شهری بزرگ منجر شود.
۱-۵- اهداف تحقیق:
تحقیق حاضر به عنوان پژوهشی بنیادی-کاربردی، در صدد بهبود و تکمیل ساختار انتظام یافته نظری-مدیریتی در فرایند توسعه پایدار شهرهای کوچک است، چراکه تا کنون، مطالعات انجام گرفته فاقد چنین بینش و موضع گیری نظری-کاربردی توامان در این زمینه بوده اند. هدف کلی این پژوهش، تبیین و بررسی سطح مولفه های پایداری در توسعه شهرهای کوچک استان و در نهایت، ارائه الگویی جامع و کلی در تقویت پایداری این شهرها می باشد.
این اهداف کلی به اهداف جزئی زیر تقسیم می شود:
۱- آسیب شناسی ساختار درونی شهرهای کوچک استان جهت بسط دانش جغرافیا و مدیریت شهری
۲- مطالعه دقیق و سنجش میزان پایداری اجتماعی، اقتصادی، زیست محیطی و کالبدی شهرهای کوچک استان؛
۳- شناسایی عوامل و نیروهای موثر بر پایداری شهرهای کوچک استان؛
۴- ارائه و بکارگیری روش های نوین برای تحلیل و سنجش پایداری در شهرهای کوچک استان
۵- تبیین و تدوین استراتژیها و الگوهای مناسب برای ارتقاء سطح پایداری شهرهای کوچک استان
۱-۶- پیشینه و ادبیات تحقیق
در بررسی ادبیات تحقیق با توجه به ماهیت موضوع مورد مطالعه در گام اول مطالعاتی مد نظر قرار گرفتند که حول محور مباحث توسعه پایدار و پایداری شهری انجام شده بودند و در این راستا مطالعات انجام شده هم در سطح بین المللی و هم سطح ملی مورد استفاده قرار گرفتند. در گام بعدی مطالعات انجام شده حول محور موضوع شهرهای کوچک مورد اهتمام قرار گرفت. مطالعات انجام شده در حوزه این شهرها، عمدتاً به بررسی نقش منطقه ای آنها پرداخته اند و به پایداری کیفیت زندگی و فعالیت در این شهرها توجه چندانی نشده است. از سوی دیگر، مطالعات صورت گرفته در خصوص پایداری شهری نیز عمدتاً شهرهای بزرگ و کلانشهرها را مورد اهتمام خود قرار داده اند و جایگاه شهرهای کوچک در این مطالعات خالی است. تاکنون هیچگونه مطالعه ای به طور خاص به بررسی الزامات و اهمیت پایداری ساختار درونی شهرهای کوچک نپرداخته است و جایگاه چنین تحقیق هایی در ادبیات پایداری شهری در کشور خالی است.
بطور کلی، بررسی و سوابق پژوهشی مرتبط با موضوع تحقیق، مستلزم بررسی پژوهش ها در سه حوزه مختلف است:
۱- پژوهش های موجود در ارتباط با پایداری و توسعه پایدار شهری و ارزیابی آنها؛
۲- پژوهش های موجود در ارتباط با موقعیت و اثرات کارکردی شهرهای کوچک در سطوح محلی، منطقه ای و ملی؛
۳- پژوهش های موجود در ارتباط با ارزیابی پایداری ساختارهای داخلی شهرهای کوچک.
و همانگونه که سوابق ذیل نشان می دهند، در بند سوم کمترین حجم مطالعات دیده می شود. در ادامه چکیده ای از سوابق مطالعاتی و پژوهشی در حوزه های فوق به تفکیک منابع داخلی و خارجی ارائه شده است.
دسته اول: منابع داخلی
۱- زهره فنی(۱۳۷۵) در رساله دکترای خود باعنوان “بررسی کارکردهای شهرهای کوچک در توسعه منطقه‌ای (مورد: منطقه خوزستان)” معتقد است: در برنامه ریزی توسعه‌ای یک کشور که ‌‌همه مناطق جدا از مادرشهر اصلی را شامل شود، به گونه‌ای که علاوه بر نقاط شهری، تمامی مناطق روستایی را در بر

دیدگاهتان را بنویسید