مقاله رایگان با موضوع برنامه چهارم توسعه، عملکرد سازمان، سنجش عملکرد، سطح معنادار

دانلود پایان نامه

فهرست نمودارها

صفحه
نمودار (4-1): توزيع فراواني شرکت کنندگان در پژوهش
82

چکيده:
اين تحقيق با هدف امکان سنجي اجراي بودجهريزي عملياتي در دانشگاه آزاد اسلامي واحد شهرري و در سال 1391 به عمل آمده است. به اين منظور بر اساس مدل شه((sheh ، طبقه بندي سه گانهاي از ميزان توانايي (توانايي ارزيابي عملکرد، توانايي نيروي انساني و توانايي فني)، ميزان اختيارات (اختيار سازماني، اختيار قانوني و اختيار رويهاي) و ميزان پذيرش (پذيرش سياسي، پذيرش مديريتي و پذيرش انگيزشي) در دانشگاه آزاد اسلامي واحد شهرري مورد بررسي قرار گرفت. تحقيق از لحاظ هدف کاربردي و از لحاظ روش، از نوع توصيفي- پيماشي بوده است. جامعه آماري شامل کليه معاونين دانشگاه، روساي دانشکدهها و مديران و کارشناسان حسابداري و بودجه دانشگاه آزاد اسلامي واحد شهرري به تعداد 78 نفر بودند که با پرسشنامه محقق ساخته مورد مطالعه قرار گرفتند. براي سنجش پايايي ابزار تحقيق از ضريب آلفاي كرونباخ استفاده شد که مقدار آلفاي كرونباخ بدست آمده براي ميزان توانايي بودجه ريزي عملياتي 0/85، ميزان اختيارات 0/77 و ميزان پذيرش بودجه ريزي عملياتي در دانشگاه آزاد اسلامي واحد شهرري0/81محاسبه گرديد. نتايج حاصل آزمون t تک گروه نشان داد، هر سه عامل توانايي، اختيار و پذيرش (در سطح معناداري 0.01p) براي استقرار بودجهريزي عملياتي در دانشگاه آزاد اسلامي واحد شهرري وجود دارد. همچنين بر اساس يافته هاي آزمون فريدمن، از ميان عوامل مورد مطالعه؛ پذيرش مديريتي، توانايي نيروي انساني و توانايي فني از مهم ترين عوامل استقرار بودجه ريزي عملياتي در اين واحد، مي باشند.

واژگان کليدي: بودجه ريزي عملياتي، مدل شه، دانشگاه آزاد اسلامي واحد شهرري.

1-1) بيان مساله تحقيق:
طي سالهاي اخير فشارهاي فزايند هاي در زمينه نظارت مالي بر سازما ن ها، تقريبا در تمامي كشورهاي جهان به چشم مي خورد. اين فشارها ناشي از محدوديت منابع ، افزايش حساسيت هاي جامعه و گرايش سياستمداران در جلب رضايت مردم به منظور ارائه عملكرد مثبت در جهت كسب مقبوليت، مشروعيت و پاسخگويي در راستاي بهبود مديريت بر منابع مالي بوده است . بسياري از كشورهاي توسعه يا‌فته و در حال توسعه دنيا در تلاشند نظام بودجه ريزي خود را در يك فرآيند بهبود يا تغيير به يك نظام عملكرد محور يا عملياتي كه در آن ارتباط بين اعتبارات بودجه اي و عملكرد دستگاههاي اجرايي شفاف و قابل درك است، نزديكتر سازند و از اين طريق پشتوانه اطلاعاتي معتبر و قابل اطميناني براي تصميمات بودجه اي فراهم آورند)حسن آبادي و نجارصراف، 1387).
در واقع بودجه ريزي عملياتي، ابزار مديريتي سودمندي به شمار ميآيد که براي توليد و تبادل اطلاعات حال و آتي بر اساس شاخص ها و استانداردهاي عملكردي به منظور تنظيم بودجه براي برآورد و سنجش عملکرد سازمانها ضروري ميباشد.
دانشگاه ها و موسسات آموزش عالي نيز که مسئول كشف و نشر دانش و فراهم سازي آموزش و يادگيري عالي براي تربيت نيروي انساني متخصص و كمك به توسعه جوامع هستند، به عنوان يك نظام (سيستم) از چندين زير نظام تشكيل شده اند که اساسي ترين نظام مديريتي آن نظام مالي است (ساكتي و سعيدي، 1386). استقرار نظام بودجه ريزي عملياتي در نظام مالي دانشگاه ها عوامل اثر بخشي و صرفه جويي را به ابعاد سنتي بودجه ريزي اضافه مي كند.
اهميت موضوع فوق موجبات توجه و اصلاحات اخير در نظام بودجه اي دانشگاه هاي کشور و حرکت به سوي بودجه عملياتي را نشان مي دهد. به طوري که در قانون برنامه چهارم توسعه، دانشگاه ها نه تنها بايد نظام بودجه ريزي خود را از بودجه ريزي برنامه اي به بودجه ريزي عملياتي تغيير دهند بلکه (در اجراي بند الف ماده 49 اين قانون)، موسسههاي آموزش عالي ملزم به تهيه بودجه عملياتي به منظور دستيابي به بهاي تمام شده فعاليت هاي آموزشي و پژوهشي و تعيين هزينه سرانه دانشجو در رشته هاي مختلف به منظور تامين منابع مالي هستند.
از سوي ديگر به استناد اين ماده، قانون برنامه چهارم توسعه کشور که اعتبارات هزينه اي دانشگاهها و موسسه هاي آموزش عالي دولتي براساس قيمت تمام شده به آنها اختصاص خواهد يافت و با توجه به توسعه همه جانبه موسسه هاي آموزش عالي در کشور، نياز به بهبود شيوه هاي کنترل و مديريت منابع مالي در آن احساس بيشتري مي شود. اين امر مي تواند موجب تمرکز بيشتر دانشگاه ها به مقوله کارآيي و اثربخشي منابع مالي شود. تنها راه تحقق اين اهداف استقرار نظام بودجه ريزي عملياتي در موسسه هاي آموزش عالي عنوان شده است. ويژگي و وجه تمايز اين نظام از نظام بودجه ريزي موجود، تاکيد روي اهداف، نتايج و محصول هر يک از اقلام هزينه اي و افزايش قدرت پاسخگويي دانشگاهها است.
دانشگاه آزاد اسلامي نيز به عنوان يکي از موسسههاي آموزش عالي از اين امر مستثني نمي باشد و تغيير در نظام بودجه ريزي اين دانشگاه به مثابه ساير دانشگاه هاي کشور امري ضروري به نظر مي آيد .
بر اساس اين تحقيق در پي مشخص نمودن عوامل متعددي نظير ميزان شناخت و دانش مديران و کارشناسان نسبت به اين نظام و ساير عوامل انساني و رفتاري مرتبط
با استقرار بودجه عملياتي و همچنين مشکلات و موانع و ظرفيت هاي موجود براي استقرار بودجه ريزي عملياتي مي باشد.
با توجه به مطالعات نظري و شرايط موجود در موسسه هاي آموزش عالي کشور مي توان امکان استواري بودجه ريزي عملياتي را در قالب سه عامل پذيرش، توانايي و اختيار تقسيم بندي نمود. عامل پذيرش شامل پذيرش سياسي، پذيرش مديريتي و پذيرش انگيزشي مي باشد. عامل توانايي نيز از سه گروه توانايي فني،توانايي ارزيابي عملکرد و توانايي انساني تشکيل مي گردد. همچنين عامل اختيار نيز شامل اختيار قانوني، اختيار رويه اي واختيار سازماني مي باشد. لذا در اين تحقيق دانشگاه آزاد اسلامي واحد شهرري از بين واحدهاي دانشگاه آزاد اسلامي انتخاب گرديد تا امکان استقرار بودجه ريزي عملياتي در اين دانشگاه مورد مطالعه قرار گيرد.

1-2) اهميت موضوع تحقيق :
در بحث بودجه‌ريزي عملياتي سه هدف عمده مديريت منابع و وجوه در نظر گرفته مي‌شود كه شامل برقراري انضباط مالي ، تخصيص منابع به اوليت‌ها و مديريت اجرايي خوب مي‌باشد.
با بكارگيري بودجه‌ريزي عملياتي انتظار مي‌رود اهداف در نظر گرفته شده فوق در دانشگاه آزاد اسلامي واحد شهرري محقق شده و بتوان با اجراي اين روش بودجه‌ريزي ميزان دستيابي به اهداف و همچنين انحراف از اجراي آن را مشخص نمود .
مهمترين هدف بودجه ريزي عملياتي اصلاح مديريت بخش عمومي و افزايش اثربخشي مخارج اين بخش است به طوريكه با اين كار ارزيابي پاسخگويي مسئولين دستگاههاي اجرايي بر اساس معيار دستاوردهاي فعاليتهاي آنان صورت خواهد گرفت.بيش از 60%حجم بودجه ساليانه كشور به شركتها و موسسات دولتي اختصاص دارد كه موجب ريخت و پاشهاي فراوان سالانه آنها شده است كه با تنظيم بودجه عملياتي و شفاف انتظار مي رود اين هزينه ها به حداقل ممكن كاهش يابد.(كردبچه،1385،11)

1-3) بيان اهداف تحقيق :
1- بررسي امکان اجراي بودجه‌ريزي عملياتي در دانشگاه آزاد اسلامي واحد شهرري.
2- ارائه راهکارهايي به منظور امکان پذيرنمودن اجراي بودجه‌ريزي عملياتي در دانشگاه آزاد اسلامي واحد شهرري.

1-4) فرضيات يا سئوالات تحقيق :
(1): پذيرش بر استقرار بودجه ريزي عملياتي در دانشگاه آزاد اسلامي واحد شهرري تاثير دارد.

(2): توانايي بر استقرار بودجه ريزي عملياتي در دانشگاه آزاد اسلامي واحد شهرري تاثير دارد.

(3): اختيار بر استقرار بودجه ريزي عملياتي در دانشگاه آزاد اسلامي واحد شهرري تاثير دارد.

(4): بين نظرات مديران و کارشناسان مرد و زن در ارتباط با اجراي بودجه ريزي عملياتي در دانشگاه آزاد اسلامي واحد شهرري اختلاف معني دار وجود دارد.

1-5) چارچوب نظري :
چارچوب نظري الگويي است كه پژوهشگر بر اساس آن درباره روابط بين عواملي كه در ايجاد مسئله، مهم تشخيص داده اند نظره پردازي مي كند.
پژوهشگر به دنبال اين است كه بر اساس مدل ارائه شده بررسي نمايد كه آيا عوامل ذكر شده در دانشگاه آزاد واحد شهر ري توانايي پاسخگويي به نيازهاي واحد مورد تحقيق را دارا مي باشد يا خير.
بودجه عملياتي يک برنامه سالانه به همراه بودجه سالانه است که رابطه ميان ميزان وجوه تخصيص يافته به هر برنامه با نتايج بدست آمده از اجراي آن برنامه را نشان مي دهد. اين نوع بودجه ريزي توانايي تصميم گيرندگان در ارزيابي درخواستهاي بودجه اي دستگاههاي اجرايي را با آگاه ساختن تصميم گيرندگان به اطلاعات بهتر درباره نتايج هر برنامه يا برنامه هايي که براي رسيدن به اهداف مشترکي بکار مي روند، افزايش مي دهد. اين نوع بودجه تمامي فعاليتهاي مستقيم و غيرمستقيم مورد نياز در برنامه و همچنين تخمين دقيقي از هزينه فعاليتها را در بر مي گيرد.
بودجه ريزي عملياتي روشي براي تخصيص منابع به منظور دستيابي به اهداف ، برنامه ها و نتايج ارزيابي شده است.در اين روش منابع بودجه به اهداف مورد نظردر قالب برنامه به نحوي کاراو اثربخش تخصيص مي يابد. مي توان چنين بيان نمودکه بودجه ريزي عملياتي علاوه بر اثربخشي به دنبال تعيين نرم ها، استانداردها، معيارها و درنهايت قيمت تمام شده خدمات ارائه شده توسط دستگاههاي دولتي مي باشد. به عبارتي بودجه ريزي عملياتي به دنبال رسيدن به اهداف تعيين شده با کمترين هزينه مي باشد.(کارآيي توام با اثربخشي )
از طرفي تعيين برنامه ها در راستاي تحقق اهداف هر دستگاه و مشخص نمودن فعاليتهاي متناسب در راستاي تحقق اهداف هر برنامه دستگاه، مقوله برنامه ريزي است.اما اينکه هر کدام از اقدامات ، فعاليتها و در نهايت برنامه ريزي تعيين شده ، مستلزم صرف چه ميزان هزينه است ، موضوعي است که در مباحث بودجه ريزي به آن پرداخته مي شود.
برنامه ريزي و تعيين برنامه ، فعاليتهاو اقدامات بدون مطالعات امکان سنجي و اولويت دهي ميسر نبوده و انجام امور مذکور در برنامه ريزي ، مستلزم برآورد هزينه هاي انجام کار و قيمت تمام شده مي باشد.
لذا برنامه ريزي بدون توجه به هزينه و بودجه لازم براي انجام کار امکان پذير نمي باشد و يا ناقص خواهدبود.

1-6) مدل تحقيق :
بر اساس نتايج يک نظر سنجي کارشناسان بودجه اي سازمان بودجه در امريکا معتقدبودند که بودجه ريزي عملياتي بر تخصيص ها تاثير محدودي دارد. تقريبا نيمي از کارشناسان بودجه که در اين نظر سنجي شرکت کرده اند معتقد بودند که اين شيوه در نيل به اهداف تخصيص منابع چندان تاثيري ندارد و بيش از يک پنجم کارمندان سازمان نيز تقر
يبا نظر مشابهي داشتند.برخي ديگر اين تفاوت در ميزان موفقيت را به ويژگي هاي سازمان ها نسبت مي دادند. آندروز (2004) اين عوامل را بخشي از مدل اجرايي مي دانست و فرض مي کرد که امکان اجرا بودجه ريزي عملياتي در ايالت هايي وجود دارد که در آن ها توانايي حرفه اي و کارشناسي براي چنين تغييراتي بيشتر وجود دارد و مقامات براي اعمال چنين تغييراتي اختيارات بيشتري دارند و ميزان پذيرش تغيير نيز بيشتر است.در اين مقطع اکثر ايالت ها به دليل الزامات اجرايي يا قانوني از نوعي بودجه ريزي عملياتي استفاده مي کنند يا استفاده کرده اند (ملکرز و ويلافبي 1998 ويلافبي 2004) با وجود اين درباره تاثير نهادي بودجه ريزي عملياتي بر هزينه هاي دولت همچنان ترديد هايي وجود دارد . وايت (1994) به اين نکته اشاره مي کند دليل ناکامي اصلاحات بودجه ريزي گستردگي محدوده اطلاعات (وهزينه هايي) است که براي اتخاذ اين گونه تصميمات ضروري است . در نتيجه بودجه ريزي افزايشي رويکرد بهتري است .لو (1998)تاجايي پيش ميرود که سودمندي برخي شاخص هاي عملکرد در فرايند بودجه ريزي عملياتي را به دليل اتکا به داده هاي کوتاه مدت مورد ترديد قرار مي دهد . حتي طرفداران استفاده از بودجه ريزي عملياتي نيز به برخي از نقايص بالقوه آن اشاره مي کنند. اسميت (1999) اين نکته را ياد آوري مي کند که بودجه ريزي عملياتي در مقايسه با ساير شيوه ها بيستر در معرض تخلف و سو استفاده قرار دارد ولي به دليل قدرت ذاتي چنين سيستم هايي و براي جبران اين نقاط ضعف راه هايي را نيز پيشنهاد مي کند.
البته عمده پژوهش ها که در مورد موفقيت بودجه ريزي عملياتي است روي نظر سنجي از مقامات بودجه ايالتي و استنباط آن ها از اجزا بودجه ريزي عملياتي استوار است ولي بررسي هاي تجربي بيانگر ديدگاه هاي مختلف درباره موفقيت بودجه ريزي عملياتي و به ويژه تاثير آن بر تخصيص بهينه منابع است به طور کلي پژوهش هاي قبلي به بررسي ارتباط بين اطلاعات عملکرد و تخصيص واقعي منابع نپرداخته اند ومقامات بودجه اي در زمينه تاثير بودجه ريزي عملياتي نظرات مختلفي دارند. اين پژوهش ها نتوانسته است تاثير بودجه ريزي عملياتي روي هزينه هاي واقعي را نشان دهد. در عوض براي تعيين اثرات بودجه ريزي عملياتي روي هزينه هاي ايالتي بر استنباط مقامات بودجه اي و کارشناسان سازمان ها تاکيد شده است.
در يکي از معدود مطالعات تجربي که در مورد تاثير بودجه ريزي عملياتي توسط کلاس و دافرتي (2004)انجام گرفته به جاي اطلاعات استنباطي از داده هاي تجربي استفاده است اين پژوهش با استفاده از سري زماني هزينه هاي ثابت سرانه ايالت ها وضعيت قبل و بعد از اجرا بودجه ريزي عملياتي را تحليل کرده و چنين نتيجه گيري مي کند که اجرا بودجه ريزي عملياتي چه بر اساس الزام قانوني و چه براساس الزامات اجرايي به طور آَشکاري با مخارج سرانه ثابت ارتباط مثبت دارد.
نکته اي که درخصوص پژوهش هاي مرتبط با بودجه ريي عملياتي وجود دارد اين است که بيشتر آن ها بر نظر سنجي مبتني هستند. در واقع نتايج آنها به درک و استنباط مقامات سازمان ها دستگاه هاي اجرايي و مقامات بودجه اي بستگي دارد که لزوما بازتاب تاثيرات واقعي نيست.
بر اساس مطالعات صورت گرفته در خصوص مدلهاي بودجه ريزي عملياتي از جمله مدل شه ،در بودجه ريزي عملياتي (طبقه بندي سه گانه )که از مقاله اي تحت عنوان ((توانايي پذيرش و اختيار در بودجه ريزي عملياتي )) نوشته آنديوز استخراج شده است.
مدلي كه پژوهشگر به دنبال بررسي آن است مدل شه

دیدگاهتان را بنویسید