پایان نامه با کلید واژه های پهلوی دوم، گونه شناسی، دوران پهلوی، پهلوی اول

سپاسگزاری
با تقدیر و تشکر از استاد فرهیخته و فرزانه سرکار خانم دکتر مریم کامیار که همواره راهنما و راهگشای نگارنده در اتمام و اکمال پایان نامه بوده اند و بدون راهنمایی های ایشان تکمیل این پایان نامه مشکل می نمود.
از جناب آقای دکتر فتحالله زارعخلیلی و به ویژه جناب آقای دکتر کاوه فتاحی به دلیل یاری ها و راهنمایی های بی چشم داشت ایشان کمال تشکر را دارم.
همچنین از خانمها فرناز هاشمی، نرجس بدیعی و فاطمه صفری و آقای اتابکی به دلیل همراهی و همکاری شان در انجام پایان نامه تشکر می نمایم.
چکیده
بررسی تاثیرات دوره گذر از سنت به مدرن (نوگرایی) در شکل گیری معماری مسکونی شیراز و تزیینات وابسته به آن(دوره پهلوی دوم)
به کوشش
مریم منتظر
از زمانی که فرهنگ غرب وارد معماری درونگرای ایرانی شد، معماری مدرن ایرانی شکل گرفت. بناها در همۀ حوزه ها و دسته بندی های ساختمانی از درون به بیرون چرخش داده شدند. این گردش به طور بنیادین بر دیگر عناصر معماری ایران از جمله تزیینات و مباحث خرد و کلان در حوزۀ معماری و شهرسازی نظیر خیابان ها، کوچه ها، پنجره ها و نماها و به عبارتی فضاهای تازه و نوین تأثیر گذاشت. در ایران تمایل به نوسازی در دوران قاجار آغاز، در دوران پهلوی اول شدت و در دوران پهلوی دوم تثبیت و در سراسر کشور فراگیر گردید. دورۀ پهلوی دوم نقطۀ عطف مدرنیسم در ایران است. در این دوره می توان از نوعی تحول سخن گفت که در آن تلاش می شد تا جامعۀ سنتی ایران به جامعه ای مدرن با الگوی غربی تبدیل شود. در این ارتباط گسترش شهرنشینی و سازمان های نوپدید و ملزومات وابسته به آن از جمله رشد طبقۀ متوسط نوین در اولویت قرار داشت.
تأثیرات نوگرایی بر معماری مسکونی دورۀ پهلوی دوم شیراز و تزیینات وابسته به آن در این پژوهش مورد بررسی قرار گرفته است. روش به کار رفته توصیفی ـ تحلیلی است یعنی به تشریح و تبیین دلایل شکل گیری این وضعیت و چگونگی آن پرداخته است. همچنین با تحلیل داده ها، گونه شناسی جهت شناخت کامل تر و جامع تر خانه های پهلوی دوم شیراز صورت پذیرفته است.
تقسیم بندی فضای پر و خالی خانه، چهار گونۀ پُر، نیمه پُر، میان پُر و دو بر پُر در پلان های کاربری مسکونی این دوره داده است. همچنین محور دسترسی خانه ها به صورت مستقیم، شکسته و منقطع بوده که فضاهای خصوصی و عمومی در اطراف آنها پراکنده و متمرکز هستند. نماهای خانه های این دوره به صورت مکعب هایی ساده و فاقد تزیین است. مهمترین عنصر تزیینی به کار رفته در نما قاب های مورد استفاده جهت تزیین در است که برخی خانه ها فاقد آن است و برخی دیگر دارای قاب ساده یا ترکیبی هستند.
نتایج حاصل نشان می دهد که الگوی معماری مسکونی خانه های نوین دورۀ پهلوی دوم در شیراز عمدتاً به صورت برونگرا در دو طبقۀ غیر مجزا با الگوی سکونت تک خانواری و سقف های ردیفی از جنس شیروانی است. پلان عمدتاً دارای تقسیمات سه قسمتی با گونۀ نیمه پُر همراه با محور دسترسی منقطع و تمرکز فضای خصوصی و عمومی حول محور است. از مشخصه های نما و تزیینات خانه های این دوره اجرای بدنۀ نما با استفاده از سیمان و سنگ و به ندرت آجر است. نماها و نمادها به شیوۀ مدرن و سبک بین المللی، حذف تزیینات و آرایه های الحاقی در نما، وجود تزیینات ساده در قاب ورودی و قرارگیری تیغۀ سیمانی سرتاسری به عنوان سرسایه است.
واژگان کلیدی: مدرنیسم(نوگرایی) ـ هنر پهلوی – معماری پهلوی ـ هنر مردم گرا ـ گونه شناسی معماری پهلوی.
فهرست مطالب
عنوان صفحه
فصل اول :کلیات تحقیق
۱ـ۱. طرح تحقیق ۲
۱ـ۱ـ۱. مقدمه و طرح مسأله ۲
۱ـ۱ـ۲. سئوالات تحقیق ۴
۱ـ۱ـ۳. فرضیه تحقیق ۴
۱ـ۱ـ۴. هدف تحقیق ۴
۱ـ۱ـ۵. ضرورت تحقیق ۵
۱ـ۱ـ۶. نوع و روش انجام تحقیق ۵
۱ـ۱ـ۶ـ۱. روش و ابزار گردآوری اطلاعات ۶
۱ـ۱ـ۶ـ۲. جامعۀ آماری ۶
۱ـ۱ـ۶ـ۳. تعداد نمونه ۷
۱ـ۱ـ۶ـ۴. روش نمونه گیری ۷
۱ـ۱ـ۶ـ۵. روش تجزیه و تحلیل اطلاعات ۸
۱ـ۱ـ۷. طرح کلی نگارش ۸
۱ـ۲. پیشینۀ تحقیق ۱۰
۱ـ۳. روش شناسی ۱۵
فصل دوم :ورود مدرنیسم به ایران
مقدمه ۲۰
۲ـ۱.تعریف مدرنیته ۲۰
۲ـ۱ـ۱. تاریخچۀ مفهوم مدرن و مدرنیته ۲۱
۲ـ۲ـ۲. شاخصه های مدرنیسم ۲۳
۲ـ۲. رویکرد مدرنیسم به تزیین ۲۴
عنوان صفحه
۲ـ۳. معماری مدرن و شاخصه های آن در جهان ۲۵
۲ـ۳ـ۱. تأثیرات مدرنیته بر تزیینات معماری ۲۸
۲ـ۳. سرچشمه های ورود مدرنیته به معماری ایران ۳۱
۲ـ۳ـ۱. دوران قاجار ۳۱
۲ـ۳ـ۲. مدرنیته و دوران پهلوی اول ۳۸
۲ـ۳ـ۲ـ۱. بررسی اوضاع اجتماعی تاثیر گذار بر ساختار معماری پهلوی ۳۸
۲ـ۳ـ۳. مدرنیته و دوران پهلوی دوم ۴۱
۲ـ۳ـ۳ـ۱. بررسی اوضاع اجتماعی تاثیر گذار بر ساختار معماری پهلوی دوم ۴۱
۲ـ۴. ورود مدرنیسم به معماری ۴۲
۲ـ۴ـ۱. معماری دورۀ قاجار ۴۲
۲ـ۴ـ۲. معماری دورۀ پهلوی اول ۴۶
۲ـ۴ـ۳. معماری دورۀ پهلوی دوم ۵۴
فصل سوم: سیر تحولات سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی شیراز و تأثیر آن بر گسترش کالبدی شهر(اواخر قاجار تا انتهای پهلوی دوم)
مقدمه ۶۵
۳ـ۱. تحولات سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی تأثیرگذار بر گسترش کالبدی شهر ۶۶
۳ـ۱ـ۱. بستر فرهنگی شیراز در عصر قاجار ۶۶
۳ـ۱ـ۲. بستر فرهنگی شیراز در عصر پهلوی اول ۷۰
۳ـ۱ـ۲ـ۱. نخستین دورۀ توسعۀ شهری شیراز ۷۱
۳ـ۱ـ۳. بستر فرهنگی شیراز در دوران پهلوی دوم ۷۵
۳ـ۱ـ۳ـ۱. دومین دورۀ توسعۀ شهری شیراز ۷۷
۳ـ۱ـ۳ـ۲. سومین دورۀ توسعۀ شهری شیراز ۸۰
۳ـ۲. معماری مسکونی شیراز ۸۲
۳ـ۲ـ۱. دورۀ پهلوی اول ۸۲
عنوان صفحه
۳ـ۲ـ۲. دورۀ پهلوی دوم ۸۷
۳ـ۳. مسکن و طبقه متوسط، مفهوم طبقه متوسط جدید و مؤلفه های مرتبط با آن ۹۲
۳ـ۳ـ۱. تعریف طبقه متوسط ۹۲
۳ـ۳ـ۴. افزایش شمار طبقۀ متوسط جدید در دورۀ پهلوی دوم ۹۵
فصل چهارم: خانۀ ایرانی
مقدمه ۹۸
۴ـ۱. تعاریف خانه و مسکن و مفاهیم خانۀ ایرانی ۹۸
۴ـ۱ـ۱. تعریف خانه ۹۸
۴ـ۱ـ۳. مفهوم خانه در معماری ایرانی ۱۰۰
۴ـ۲. اصول معماری مسکونی ایرانی ۱۰۱
۴ـ۲ـ۱. مردمواری: ۱۰۱
۴ـ۲ـ۲. پرهیز از بیهودگی: ۱۰۲
۴ـ۲ـ۳. نیارش: ۱۰۲
۴ـ۲ـ۴. خودبسندگی: ۱۰۲
۴ـ۲ـ۵. درونگرایی: ۱۰۳
۴ـ۳. شاخصه های کالبدی خانه ایرانی ۱۰۴
۴ـ۳ـ۱. تکثر و تنوع فضایی: ۱۰۴
۴ـ۳ـ۲. تدریج گذر از یک فضا به فضای دیگر(اصل سلسله مراتب فضایی): ۱۰۴
۴ـ۳ـ۳. انعطاف پذیری: ۱۰۴
۴ـ۳ـ۴. هندسه و تناسبات: ۱۰۴
۴ـ۳ـ۵. مرکزیت: ۱۰۵
۴ـ۳ـ۶. گونه گونی فضا از نظر درجۀ پوشیدگی: ۱۰۶
۴ـ۴. معرفی تصویری اجزای خانۀ سنتی ایرانی ۱۰۶
۴ـ۵. نحوۀ قرارگیری اجزای خانۀ سنتی ایرانی ۱۲۷
عنوان صفحه
۴ـ۵ـ۱. سردر ورودی ۱۲۷
۴ـ۵ـ۲. هشتی ۱۲۸
۴ـ۵ـ۳. راهرو ـ دالان ۱۲۸
۴ـ۵ـ۴. حیاط(میانسرا) ۱۲۸
۴ـ۵ـ۵. جبهۀ شمالی ۱۲۹
۴ـ۵ـ۶. جبهۀ غربی ۱۲۹
۴ـ۵ـ۷. جبهۀ شرقی ۱۳۰
۴ـ۵ـ۸. جبهۀ جنوبی ۱۳۰
۴ـ۶. معرفی خانه های سنتی شیراز تا اواخر قاجار ۱۳۰
۴ـ۶ـ۱. ویژگی های خاص معماری خانه های سنتی شیراز ۱۳۱
۴ـ۶ـ۲. بررسی تصویری شاخصه های کالبدی خانه های سنتی شیراز تا اواخر قاجار ۱۳۲
۴ـ۶ـ۲ـ۱. خانه های سنتی و طبیعت ۱۳۲
۴ـ۶ـ۲ـ۲. تنوع فضایی در خانه های شیراز ۱۳۳
۴ـ۶ـ۲ـ۳. انعطاف پذیری خانه های شیراز ۱۳۴
۴ـ۶ـ۲ـ۴. سلسله مراتب فضایی در خانه های شیراز ۱۳۵
۴ـ۶ـ۲ـ۵. محل قرارگیری حیاط در خانۀ ایرانی ۱۳۶
۴ـ۷. تزیینات ورودی خانه های سنتی دورۀ قاجار ۱۳۶
۴ـ۷ـ۱. ورودی به سبک سنتی ۱۳۷
۴ـ۷ـ۲. ورودی به سبک تلفیقی ۱۴۰
۴ـ۸. تحول خانه های مسکونی ۱۴۲
۴ـ۸ـ۱. برونگرایی ۱۴۲
۴ـ۹. خانه های جدید شیراز در دورۀ پهلوی دوم ۱۴۵
۴ـ۹ـ۱. معرفی اجزای خانه های مدرن شیراز ۱۴۶
۴ـ۹ـ۱ـ۱. ورودی(درآیگاه) یا درون شو ۱۴۶
۴ـ۹ـ۱ـ۲. رختکن ۱۴۹
۴ـ۹ـ۱ـ۳. راهرو ۱۵۰
عنوان صفحه
۴ـ۹ـ۱ـ۴. سرسرا (فرانسوی:HALL) ۱۵۰
۴ـ۹ـ۱ـ۵. اتاق ۱۵۱
۴ـ۹ـ۱ـ۵ـ۱. اتاق پذیرایی ۱۵۱
۴ـ۹ـ۱ـ۵ـ۲. اتاق ناهارخوری(غذاخوری) ۱۵۲
۴ـ۹ـ۱ـ۵ـ۳. اتاق خواب ۱۵۳
۴ـ۹ـ۱ـ۶. ایوانچه (فرانسوی: بالکنBALCON) ۱۵۳
۴ـ۹ـ۱ـ۷. مهتابی/ بهارخواب(فرانسوی: تراسTERASSE) ۱۵۴
۴ـ۹ـ۱ـ۸. حیاط ۱۵۵
۴ـ۹ـ۱ـ۹. مستراح(انگلیسی: سرویس(زبانزد در ایران)SERVICE ـ فرانسوی: توالت TOILETTE) و دستشویی ۱۵۶
۴ـ۹ـ۱ـ۱۰. حمام ۱۵۶
۴ـ۹ـ۱ـ۱۱. انباری ۱۵۷
۴ـ۹ـ۱ـ۱۲. پادیاو(فرانسوی:پاسیوPATIO) ۱۵۸
۴ـ۹ـ۱ـ۱۳. نورگیر ۱۵۸
۴ـ۹ـ۱ـ۱۴. حیاط خلوت ۱۵۹
۴ـ۹ـ۱ـ۱۵یستکد(فرانسوی: گاراژGARAGE ـ انگلیسی: پارکینگPARKING) ۱۵۹
۴ـ۹ـ۱ـ۱۶. باریک سازی ۱۶۰
۴ـ۹ـ۲. بررسی تصویری شاخصه های کالبدی خانه های مدرن شیراز در دوران مدرن(پهلوی دوم) ۱۶۱
۴ـ۹ـ۲ـ۱. خانه های جدید و طبیعت ۱۶۱
۴ـ۹ـ۲ـ۲. تنوع فضایی در خانه های جدید ۱۶۲
۴ـ۹ـ۲ـ۳. انعطاف پذیری خانه های جدید ۱۶۴
۴ـ۹ـ۲ـ۴. سلسله مراتب فضایی در خانه های جدید ۱۶۵
۴ـ۹ـ۲ـ۵. محل قرارگیری حیاط در خانه های جدید ۱۶۶
۴ـ۱۰. تزیینات ورودی خانه های مدرن پهلوی دوم ۱۶۷
عنوان صفحه
فصل پنجم: گونه شناسی نقشه های کاربری مسکونی در معماری شیراز (۵۷ ـ ۱۳۳۰خورشیدی)
مقدمه ۱۷۲
۵ـ۱. شناختی مجدد : بررسی اجزا حذف و اضافه شده خانه ایرانی ۱۷۲
۵ـ۴. نقش طبقه متوسط جدید شیراز در تحولات الگوی مسکن و شکل گیری کاربری مسکونی جدید ۱۹۶
۵ـ۵. گونه شناسی کاربری مسکونی بر مبنای تحول الگوی سکونت ۱۹۷
۵ـ۵ـ۱. تعریف گونه و تیپ و مفاهیم مرتبط با آن ۱۹۷
۵ـ۵ـ۱ـ۱. تعریف گونه ۱۹۷
۵ـ۵ـ۱ـ۲. تعریف تیپ ۱۹۸
۵ـ۵ـ۱ـ۳. تعریف گونه شناسی ۱۹۸
۵ـ۵ـ۲. رهیافتی به گونه شناسی مسکونی شیراز پهلوی دوم ۱۹۸
۵ـ۵ـ۲ـ۱. گونه شناسی پلان ۲۰۰
۵ـ۵ـ۲ـ۱ـ۱. گونه شناسی خانه بر اساس نحوۀ قرارگیری فضای باز، نیمه باز و بسته ۲۰۲
۱ـ گونۀ الف : تمام پُر ۲۰۶
۲ـ گونۀ ب : نیمه پُر ۲۰۶
۳ـ گونۀ ج : میان پُر ۲۱۲
۴ـ گونۀ د : دو بر پُر ۲۱۴
۵ـ۵ـ۲ـ۱ـ۲. گونه شناسی براساس نحوۀ دسترسی ۲۱۵
۱ـ گونه الف : محور مستقیم ۲۱۸
۲ـ گونۀ ب: محور شکسته ۲۱۹
۳ـ گونۀ ج: محور منقطع ۲۲۲
۵ـ۵ـ۲ـ۱ـ۳. گونه شناسی براساس نحوۀ قرارگیری فضا حول محور دسترسی ۲۲۴
۱ـ گونه الف: تمرکز و پراکندگی فضاها در اطراف محور مستقیم ۲۲۷
۲ـ گونه ب: تمرکز و پراکندگی فضاها در اطراف محور شکسته ۲۳۰
عنوان صفحه
۳ـ تمرکز و پراکندگی فضاها در اطراف محور منقطع ۲۳۲
۵ـ۵ـ۲ـ۲. گونه شناسی نما ۲۳۶
۵ـ۵ـ۲ـ۲ـ۱. گونه شناسی خانه براساس چگونگی ترکیب اجزای ورودی ۲۳۸
۱ـ گونه الف : فاقد قاب ۲۴۱
۲ـ گونه ب: قاب ساده ۲۴۱
۳ـ گونه ج: قاب ترکیبی ۲۴۳
فصل ششم: نتیجه
منابع و مأخذ
منابع فارسی
منابع انگلیسی
فهرست جدول ها
عنوان صفحه
جدول ۴ـ۱. معرفی تصویری اجزای خانۀ سنتی ایرانی. ۱۰۶
جدول۴ـ۲. ارتباط با طبیعت در خانه های سنتی. ۱۳۳
جدول۴ـ۳. تنوع فضایی در خانه های سنتی شیراز. ۱۳۴
جدول۴ـ۴. انعطاف پذیری

دیدگاهتان را بنویسید