ﻛﺎﺭﺑﺮﺩ ‪ GIS‬ﺩﺭ ﻋﻠﻮﻡ ﭘﺰﺷﻜﻲ (HGIS‬)

  • HEALTH  GIS

    سلامت انسانها توسط عوامل مختلف محیطی و از جمله مکان زندگی آنان تحت تاثیر قرار می گیرد به گونه ای که می توان گفت مسایل مربوط به سلامت تقریباً همیشه ابعاد مکانی دارند. بررسی خصوصیات این مکانها(از جمله خصوصیات مردم شناختی و وجود عوامل خطر محیطی)، به منظور انجام مطالعات اپیدمیولوژیک بسیار حایز اهمیت است .


به طور کلی در حیطه سلامت، از GIS به عنوان یک ابزار کمکی بسیار مفید در موارد زیر استفاده می شود:

۱- پژوهش

در زمینه درک  نحوه توزیع و انتشار بیماریها و ارتباط آنها با عوامل محیطی ( مانند شرایط آب و هوایی، کیفیت آب، وضعیت بهداشتی، فعالیتهای کشاورزی و صنعتی، عوامل آلوده کننده محیط و … ) ، GIS   می تواند کمک شایانی به پژوهشگران نماید .
    GIS ابزار ارزشمندی در زمینه بررسی اتیولوژی (سبب شناسی) بیماریها و مسایل بهداشتی است.

۲- آموزش ( بهداشت)

از آنجا که نقشه یک وسیله ارتباطی مناسب است، به پیشنهاد بعضی از صاحب نظران   می توان از آن در تهیه مواد آموزشی کمک گرفت . با کمک GIS می توان مطالب مفید، تاثیرگذار و روشنگرانه ای به منظور جلب مشارکت عمومی در برنامه های سلامت جامعه تهیه نمود . به طور کلی GIS از طریق کمک به درک بیشتر مردم از محیط زندگی خود، می تواند در توسعه جامعه موثر باشد .

۳- برنامه ریزی، پایش و ارزیابی برنامه های سلامت

 بسیاری از تصمیم گیریها در زمینه مراقبتها و برنامه- ریزیهای سلامت، با مسئله مکان در ارتباط هستند . به عنوان مثال تصمیم گیری در مورد اینکه مراکز بهداشتی بر اساس تعداد، تراکم و مشکلات بهداشتی مردم باید در چه مکانهایی ایجاد شوند و چه نوع خدماتی را به منظور پاسخ موثر به نیازهای بهداشتی منطقه باید ارایه کنند..   اینها مسایلی هستند که GIS از طریق تحلیل مکانی می تواند به حل آنها کمک کند . از طرف دیگر مشکلات و نیازهای بهداشتی مردم در مکانهای مختلف متفاوت است که این امر ضرورت استفاده از یک ابزار تحلیل کننده و در عین حال انعطاف پذیر همچون GIS را ایجاب می کند. همچنین مسئولین و دست اندرکاران امور بهداشتی می توانند از نقشه های تولید شده توسط GIS به عنوان یک ابزار سودمند در زمینه پایش و ارزشیابی استفاده کنند و از این طریق توزیع مکانی و تغییرات ایجاد شده در زمینه های مختلف ( مثل فراوانی بیماریها، وضعیت تسهیلات، شرایط نیروی انسانی و … ) را مورد بررسی و ارزیابی قرار دهند . به هر حال پایش و ارزشیابی از اجزاء کلیدی برنامه های بهداشتی هستند و GIS از طریق نشان دادن وضعیت توزیع بیماریها و مشکلات بهداشتی، نحوه ارایه خدمات و وضعیت منابع موجود در شرایط زمانی و مکانی مشخص، پایش و ارزشیابی تاثیر برنامه ها را تسهیل کند.

تصویر مرتبط

ﻫﺮ ﭼﻨﺪ ﺑﺮﺍﻱ ﺍﺳﺘﻔﺎﺩﻩ ﺍﺯ GIS ﺩﺭ ﺣﻴﻄﻪ ﺳﻼﻣﺖ ﻧﻤﻲ ﺗﻮﺍﻥ ﺣﺪ ﻭ ﻣﺮﺯﻱ ﻗﺎﺋﻞ ﺷﺪ،ﺍﻣﺎ ﺩﺭ ﺍﻳﻨﺠﺎ ﺑﻪ ﭼﻨﺪ ﻧﻤﻮﻧﻪ ﺍﺷﺎﺭﻩ ﻣﻲ ﻛﻨﻴﻢ :

  • ﺑﺮﺭﺳﻲ ﺷﻴﻮﻉ،ﻧﺤﻮﻩ ﺍﻧﺘﺸﺎﺭ ﻭ ﺭﻭﻧﺪ ﭘﻴﮕﻴﺮﻱ ﺑﻴﻤﺎﺭﻳﻬﺎﻳﻲﺍﺯ ﻗﺒﻴﻞ ﻣﺎﻻﺭﻳﺎ، ﺍﻳﺪﺯ، ﺳﻞ ﻭ ﻣﻮﺍﺭﺩ ﻣﺸﺎﺑﻪ ﻭ ﺳﺎﻳﺮ ﻣﺴﺎﻳﻞ ﺑﻬﺪﺍﺷﺘﻲ ﺩﺭ ﻃﻮﻝ ﺩﻭﺭﻩ ﻫﺎﻱ ﺯﻣﺎﻧﻲﺧﺎﺹ
  • ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻜﺎﻧﻬﺎﻱ ﺑﺤﺮﺍﻧﻲ ﻭ ﻧﻘﺎﻁ ﺧﻄﺮ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮﺭ ﻛﻤﻚ ﺭﺳﺎﻧﻲ ﺳﺮﻳﻊ ﻭ ﺑﻪ ﻣﻮﻗﻊ ﺩﺭ ﻣﻮﺍﺭﺩﺿﺮﻭﺭﻱ ﻭ ﺍﻭﺭژﺍﻧﺲ، ﺑﻪ ﻋﻨﻮﺍﻥ ﻣﺜﺎﻝ ﻳﺎﻓﺘﻦ ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ ﻣﻜﺎﻥ برﺍﻱ ‫ﺳﺎﺧﺖ ﻳﻚ ﻣﺮﻛﺰ ﻓﻮﺭﻳﺘﻬﺎﻱ ﭘﺰﺷﻜﻲ ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺍﻃﻼﻋﺎﺕ ﺑﻪ ﺩﺳﺖ ﺁﻣﺪﻩ ﺗﻮﺳﻂ GIS ﺍﺯﻧﻘﺎﻁ ﺩﺍﺭﺍﻱ بیشترﻳﻦ ﺗﺼﺎﺩﻓﺎﺕ ﺩﺭ ﻳﻚ ﺟﺎﺩﻩ ﺑﻴﻦ ﺷﻬﺮﻱ .
  • ‫‫ﺍﺭﺯﻳﺎﺑﻲ ﺧﻄﺮﺍﺕ ﻣﺤﻴﻄﻲ ﻭ ﻣﻴﺰﺍﻥ ﻣﻮﺍﺟﻬﻪ ﺑﺎ ﻣﻮﺍﺩ ﺁﻻﻳﻨﺪﻩ: ﻣﺜﻼ ﺑﺎ ﻣﻜﺎﻥ ﻳﺎﺑﻲ ﺩﻗﻴﻖ ﺗﻮﺳﻂ GIS ﻣﻲ ﺗﻮﺍﻥ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺗﺮﻳﻦ ﻣﻜﺎﻧﻲ ﺭﺍ ﻛﻪ ﻛﻤﺘﺮﻳﻦ ﺁﺳﻴﺐ ﺯﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ ﻭ ﺍﻧﺴﺎﻧﻲ ﺩﺍﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ، ﺑﺮﺍﻱ ﺍﺣﺪﺍﺙ ﻳﻚ ﻛﺎﺭﺧﺎﻧﻪ ﭘﻴﺸﻨﻬﺎﺩ ﻧﻤﻮﺩ.
  • ﻃﺮﺍﺣﻲ ﻭ ﺑﻬﺒﻮﺩ ﺳﻴﺴﺘﻢﻫﺎﻱ ﻣﺮﺍﻗﺒﺖ ﺑﻴﻤﺎﺭﻳﻬﺎ ﻭ ﺗﻌﻴﻴﻦ ﮔﺮﻭﻫﻬﺎﻭ ﺍﻓﺮﺍﺩ ﺩﺭ ﻣﻌﺮﺽ ﺧﻄﺮ : ﺑﺎ GPS ﻧﮕﺎﺭﻱ ﻣﻜﺎﻥ ﺯﻧﺪﮔﻲ ﻳﺎ ﺗﺠﻤﻊ ﺑﺮﺧﻲ ﺑﻴﻤﺎﺭﺍﻥ ﺧﺎﺹ ﺍﺯ ‫ﻗﺒﻴﻞ ﺑﻴﻤﺎﺭﺍﻥ ﻣﺒﺘﻼ ﺑﻪ ﺍﻳﺪﺯ ﻳﺎ ﻫﭙﺎﺗﻴﺖ، ﻣﻲ ﺗﻮﺍﻥ ﻧﻘﺎﻁ ﺩﺍﺭﺍﻱ ﺑﻴﺸﺘﺮﻳﻦ ﻓﺮﺍﻭﺍﻧﻲﺭﺍ ﺭﻭﻱ ﻧﻘﺸﻪ ﺗﺮﺳﻴﻢ ﻧﻤﻮﺩ .ﻭ ﺩﺭ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﺭﻳﺰﻱ ﻫﺎﻱ ﺑﻬﺪﺍﺷﺘﻲ ﺁﻥ ﺭﺍ ﻣﺪ ﻧﻈﺮ ﻗﺮﺍﺭ ‫ﺩﺍﺩ.
  • ‫ﺗﺨﺼﻴﺺ ﻭ ﺗﻮﺯﻳﻊ ﻣﻜﺎﻧﻲﻣﻨﺎﺑﻌﻲ ﻣﺜﻞ ﺑﻮﺩﺟﻪ، ﻧﻴﺮﻭﻱ ﺍﻧﺴﺎﻧﻲ، ﻟﻮﺍﺯﻡ ﻭ ﺗﺠﻬﻴﺰﺍﺕ ﺍﺯ ﻃﺮﻳﻖ ﺍﺭﺯﻳﺎﺑﻲ ﻧﻴﺎﺯﻫﺎﻱ ﺑﻬﺪﺍﺷﺘﻲﻣﻨﻄﻘﻪ ﺍﻱ .
  • ‫ﺗﺸﺨﻴﺺ ﺳﺮﻳﻊ ﺍﭘﻴﺪﻣﻲ ﻫﺎﻭ ﻛﻨﺘﺮﻝ ﺑﻪ ﻣﻮﻗﻊ ﺁﻧﻬﺎ:ﺑﺎ ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻜﺎﻥ ﺳﻜﻮﻧﺖ ﺑﻴﻤﺎﺭﺍﻥ ﻣﺒﺘﻼ، ﺑﻪ ﻫﻨﮕﺎﻡ ﻭﻗﻮﻉ ﻳﻚ ﺍﭘﻴﺪﻣﻲ ﻣﻲﺗﻮﺍﻥ ﻧﺤﻮﻩ ﮔﺴﺘﺮﺵ ﺁﻥ ﺑﻴﻤﺎﺭﻱ ‫ﺭﺍ ﭘﻴﺶ ﺑﻴﻨﻲ نموﺩﻩ ﻭ ﺍﻗﺪﺍﻣﺎﺕ ﭘﻴﺸﮕﻴﺮﺍﻧﻪ ﺍﻱ ﺭﺍ ﺑﻪ ﻣﻜﺎﻥ ﻫﺎﻱ ﺩﺭ ﻣﻌﺮﺽ ﺧﻄﺮ ﺍﺧﺘﺼﺎﺹﺩﺍﺩ .
  • ‫‫ﺑﻬﺒﻮﺩ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺛﺒﺖ ﺑﻴﻤﺎﺭﻳﻬﺎﻭ ﻭﻗﺎﻳﻊ ﺑﻬﺪﺍﺷﺘﻲ ﺍﺯ ﻗﺒﻴﻞ ﺛﺒﺖ ﺳﺮﻃﺎﻧﻬﺎ، ﻣﻴﺰﺍﻥ ﻣﻮﺍﻟﻴﺪ، ﻣﻴﺰﺍﻥ ﻣﺮگ ﻭ ﻣﻴﺮ، ﭘﻮﺷﺶ ﻭﺍﻛﺴﻴﻨﺎﺳﻴﻮﻥﻭ ﺳﺎﻳﺮ ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎﻱ ‫ﺑﻬﺪﺍﺷﺘﻲ
  • ‫ﺟﺴﺘﺠﻮﻱ ﺍﺭﺗﺒﺎﻁ ﺍﺣﺘﻤﺎﻟﻲﺑﻴﻦ ﻋﻮﺍﻣﻞ ﻣﺤﻴﻄﻲ ﻭ ﺑﺮﻭﺯ ﺑﻌﻀﻲ ﺑﻴﻤﺎﺭﻳﻬﺎ ﺩﺭ ﭘﮋﻭﻫﺶ ﻫﺎﻱ ﺍﭘﻴﺪﻣﻴﻮﻟﻮژﻳﻚ
  • ‫ﺑﻬﺒﻮﺩ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎﻱ ﻏﺮﺑﺎﻟﮕﺮﻱﻭ ﭘﻴﮕﻴﺮﻳﻬﺎ ﺍﺯ ﻃﺮﻳﻖ ﺩﺳﺘﻴﺎﺑﻲ ﺳﺮﻳﻊ ﺗﺮ ﻭ ﺁﺳﺎﻥ ﺗﺮ ﺑﻪ ﺑﻴﻤﺎﺭﺍﻥ
  • ‫ﺍﻳﺠﺎﺩ ﻳﻚ ﺷﺒﻜﻪ ﺍﺭﺗﺒﺎﻃﻲﻣﻨﺎﺳﺐ ﻭ ﻛﺎﺭﺍ ﺑﻴﻦ ﻣﺮﺍﻛﺰ ﻭ ﻣﻮﺳﺴﺎﺕ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺑﻬﺪﺍﺷﺘﻲ ﺩﺭﻣﺎﻧﻲ
  • ‫ﭘﺎﻳﺶ ﻭ ﺍﺭﺯﺷﻴﺎﺑﻲ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﻫﺎ ﻭ ﻣﺪﺍﺧﻼﺕ ﺑﻬﺪﺍﺷﺘﻲ ﻭ ﺍﺭﺯﻳﺎﺑﻲ ﻛﻤﻴﺖ ﻭ ﻛﻴﻔﻴﺖ ﺧﺪﻣﺎﺕ ﻭ ﻣﻴﺰﺍﻥ ﺩﺳﺘﺮﺳﻲ ﻣﺮﺩﻡ ﺑﻪ ﺁﻧﻬﺎ
  • ‫ﺑﻬﺒﻮﺩ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺁﻣﺎﺭ ﻭﺍﻃﻼﻉ ﺭﺳﺎﻧﻲ ﻭ ﻛﻤﻚ ﺑﻪ ﺗﺼﻤﻴﻢ ﮔﻴﺮﻱ ﻣﺒﺘﻨﻲ ﺑﺮ ﺷﻮﺍﻫﺪ ﻭ ﻣﺴﺘﻨﺪﺍﺕ
  • ‫ﭘﻴﺶ ﺑﻴﻨﻲ ﻭﻗﺎﻳﻊ ﺑﻬﺪﺍﺷﺘﻲﺑﺎ ﺍﺳﺘﻔﺎﺩﻩ ﺍﺯ ﺷﻴﻮﻩ ﻫﺎﻱ ﻣﺪﻝ ﺳﺎﺯﻱ
  • ‫ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﺭﻳﺰﻱ ﺑﻬﺘﺮ ﺩﺭﻋﺮﺻﻪ ﺧﺪﻣﺎﺕ ﺑﻬﺪﺍﺷﺘﻲ ﺩﺭﻣﺎﻧﻲ ﺍﺯ ﻗﺒﻴﻞ ﻣﻜﺎﻥ ﻳﺎﺑﻲ ﺗﺴﻬﻴﻼﺕ ﻭ ﻣﺮﺍﻛﺰ ﺍﺭﺍﺋﻪ ﺧﺪﻣﺎﺕ،ﭘﻴﺶ ﺑﻴﻨﻲﺩﺭ ﻃﻮﻝ ﺯﻣﺎﻥ،ﺍﺭﺯﻳﺎﺑﻲ ﻭﺿﻌﻴﺖ ‫ﻣﻮﺟﻮﺩ ﻭ …
  • ‫ﻣﺴﻴﺮ ﻳﺎﺑﻲ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮﺭﺍﻣﺪﺍﺩ ﺭﺳﺎﻧﻲ ﺳﺮﻳﻊ ﻭ ﺑﻪ ﻣﻮﻗﻊ ﺩﺭ ﺯﻣﺎﻥ ﺑﺮﻭﺯ ﺣﻮﺍﺩﺙ ﻭ ﺑﻼﻳﺎﻱ ﻃﺒﻴﻌﻲ ﻭ ﺍﻭﺭژﺍﻧﺲ ﻫﺎﻱ ﭘﺰﺷﻜﻲ
  • ‫ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺑﻬﺘﺮ ﺑﺤﺮﺍﻥ ﺩﺭﺳﻮﺍﻧﺢ ﻭ ﺣﻮﺍﺩﺙ

تصویر مرتبط

کاربردهای HGIS در بهداشت محیط

کاربرد HGIS دربهداشت محیط در شرایط اضطراری:

پس از وقوع یک حادثه و پیش آمدن شرایط اضطراری خطرات زیادی بهداشت محیط منطقه آسیب دیده را تهدید میکند.از آن جمله میتوان به شیوع بیماریهای مختلف در زمان بروز زلزله یا سیل در منطقه،آلودگی آبهای سطحی و زیرزمینی و….اشاره کرد.علم HGIS میتواند با پیش بینی روند شیوع و سپس پیشرفت آلودگی ودر مراحل بعد با گزارش گیری دقیق از روند امداد رسانی و مبارزه با آن بیماری کمک قابل توجهی به بهداشت محیط در شرایط اضطراری نماید.

کاربرد HGIS دربهداشت محیط در بهداشت آب و فاضلاب :

نقشه  توپوگرافی زیربیانگر کانون های اصلی آزاد گر انرژی  لرزه ای در دشت سیلاخور در فروردین ماه ۸۵ میباشد.حال در صورت داشتن نقشه سفره های آب زیر زمینی منطقه میتوان میزان آلودگی حدودی آبهای منطقه و روند پیشرفت و همچنین جهت پیشرفت آن را با توجه به جهت جریان آبها پیش بینی  و به مراکز بهداشتی درمانی منطقه درمناطق در معرض خطر نیرو ودارو فرستاده و اعلام وضعیت ا ضطراری نمود. 

کاربرد HGIS دربهداشت محیط در برنامه کنترل مراکزتهیه و توزیع مواد غذایی و اماکن عمومی:

هر شهر بر حسب منطقه تحت پوشش هر مرکز بهداشتی درمانی تقسیم بندی شده است.حا ل میتوان بر حسب همین تقسیم بندی تمام اماکن عمومی مثل مهد های کودک،آرایشگاه ها، گرمابه ها و همچنین مراکز تهیه و توزیع مواد غذایی در منطقه تحت پوشش را تحت کنترل آن مرکز بهداشت شهری قرار داده و در مراحل بعدی میتوان با نقشه های آماری میزان پیشرفت در کنترل این اماکن را دقیق تر بررسی کرد.

کاربرد HGIS دربهداشت محیط مدارس،بیمارستانها و بهداشت پرتوها:

یکی از کاربردهای HGIS در بهداشت محیط مدارس ،بیمارستان ها و بهداشت پرتوها نزدیکی مکان مدرسه یا بیمارستان و مراکز پرتو درمانی به منابع آب و سایر اماکن خطر آفرین در شهر می باشد که این فاصله باید در موقع صدور پروانه یا مجوز احداث مد نظر قرار گیرد.بعنوان مثال فرض کنید فاصله استاندارد احداث بیمارستان با یک مرکز خاص در شهر باید بیش از ۵/۲ کیلومتر باشد حال شروع ساخت میتوان از بین چند مکان پیشنهادی برای ساخت بهترین مکان را با ابزارهای موجود در نرم افزار های GIS معین نمود.
همچنین میتوان در داخل یک مدرسه یا بیمارستان بهترین محل احداث یک عارضه خاص را مشخص نمود.به این کاربرد مکان یابی داخلی گویند که امروزه یکی از جالبترین پردرآمد ترین کاربردهای GISمحسوب میگردد.

کاربرد HGIS در برنامه مبارزه با بیماری ها  :

در حال حاضر در کشور ما ایران مبارزه با بیماریها بیشترین کاربرد HGIS را تشکیل میدهد.در ابتدا آمار  بصورت آدرس دقیق محل سکونت بیمار در حد پلاک در شهر ویا مشخصات روستای محل سکونت در روستا به نرم افزار ها داده میشود در مرحله بعد با افزودن نقشه پایه منطقه به آن،نقشه پراکنش آن بیماری در منطقه تهیه میشود.از این نقشه میتوان در مواردی مثل یافتن دید کلی مناطق درگیر با بیماری، مسیر پیشرفت بیماری، و… استفاده کرد.

تصویر مرتبط

منبع : ویکی پدیا