n.s، **، آزمايشي، ميانگين

مقاوم مي باشد. رنگ دانه آن زرد کهربايي، ميانگين درصد پروتئين دانه آن 12 و کيفيت نانوايي آن خيلي خوب است. ميانگين عملکرد آن 581/8 تن در هکتار و رکورد عملکرد در آن 333/10 تن در هکتار است.
3-3-5. سيوند (M84-18)
رقم جديد گندم نان بوده که مقاوم به زنگ سياه و زنگ زرد و مناسب جهت کشت در مناطق معتدل کشور شامل مناطق معتدل استان هاي فارس، کرمانشاه، اصفهان، خراسان، لرستان، تهران، يزد، کرمان و سمنان مي باشد. از نظر گروه رسيدن جزء گروه متوسط رس است. داراي تيپ رشد بهاره با ميانگين ارتفاع بوته 92 سانتي متر مي باشد. نسبت به بيماري زنگ زرد مقاوم، زنگ قهوه اي نيمه حساس و زنگ سياه (نژاد ug99) مقاوم است. نسبت به خوابيدگي و ريزش دانه مقاوم مي باشد. رنگ دانه آن زرد کهربايي، ميانگين درصد پروتئين دانه آن 12 و کيفيت نانوايي آن خيلي خوب است. ميانگين عملکرد آن 683/8 تن در هکتار و رکورد عملکرد در آن 518/10 تن در هکتار است.

3-4. عمليات کاشت
کليه کرت هاي آزمايشي طبق زمان بندي در تاريخ هاي مشخص شده (10 آبان ، 25 آبان ، 10 آذر ،
25 آذر و 10 دي) کشت شدند. براي کاشت از بذرهاي ضد عفوني شده استفاده شد که توسط
قارچ کش بنوميل به نسبت يک در هزار ضد عفوني شدند. کاشت بذور به صورت دستي انجام شد که با توجه به ابعاد طرح و وزن هزار دانه ارقام، بر اساس 500 دانه در هر متر مربع محاسبه و تعيين گرديد.
3-5. تيمارهاي آزمايشي
در اين تحقيق از آزمايش اسپليت پلات در قالب طرح بلوک هاي کامل تصادفي استفاده شد. تعداد
25 تيمار در هر يک از سه تکرار مورد استفاده قرار گرفت و کليه عمليات زراعي در مورد همگي تيمارها به طور يکسان انجام شد.
3-6. سطوح مورد آزمايش
در اين طرح تاريخ کاشت به عنوان فاکتور اصلي در کرت هاي فرعي و در 5 سطح قرار گرفتند. ارقام مورد آزمايش نيز به عنوان فاکتور فرعي در کرت هاي اصلي و در 5 سطح قرار گرفتند. در مجموع سطوح در نظر گرفته شده شامل 25 سطح مي باشد.
3-7. عمليات داشت
از آنجايي که بين تيمارهاي آزمايشي فقط از نظر زماني تفاوت وجود داشت، لذا کليه اعمال زراعي در طول مرحله داشت در مورد تمامي تيمارها به طور يکسان انجام گرفت. در طي مرحله داشت (با توجه به آزمون خاک) در اواخر زمستان از کود اوره (به صورت سرک) به ميزان 70 کيلوگرم براي کودپاشي
کرت هاي آزمايشي استفاده شد که سهم هر کرت 50 گرم در نظر گرفته شد. همچنين در اوايل بهار از علف کش D- 4,2 به ميزان 2 ليتر در هکتار و با غلظت 8 در 1000 براي تمامي تيمارها مصرف شد.
3-8. اندازه گيري صفات و جمع آوري داده ها
صفات مورد بررسي در طول مراحل داشت و برداشت مورد اندازه گيري قرار گرفتند. که عبارتند از:
3-8-1. زمان جوانه زني
با توجه به مشاهدات و زماني که حداقل 50% از سطح مزرعه جوانه زده باشد، به عنوان زمان جوانه زني در نظر گرفته مي شود.

شکل (3-1). نمايي از جوانه زني بذور در سطح مزرعه آزمايشي
3-8-2. درصد سبز مزرعه
با توجه به مشاهدات انجام شده زماني که بذور جوانه زده، نزديک به 50% از سطح مزرعه را پوشانيده باشند، به عنوان درصد سبز مزرعه در نظر گرفته مي شود.

شکل (3-2). نمايي از سبز شدن بذور در سطح مزرعه آزمايشي
3-8-3. زمان پنجه دهي
با توجه به مشاهدات انجام شده زماني که حداقل 50% از پنجه ها در سطح مزرعه مشاهده گرديد، به عنوان زمان پنجه دهي محسوب مي گردد.

شکل (3-3). نمايي از پنجه دهي بذور در سطح مزرعه آزمايشي

3-8-4. ارتفاع بوته (سانتي متر)
ارتفاع 10 نمونه به طور تصادفي از هر کرت آزمايشي اندازه گيري شد. ارتفاع بوته از سطح خاک تا بالاترين سطح ريشک و بر حسب سانتي متر اندازه گيري و ميانگين آنها بعنوان ارتفاع بوته يادداشت شد.

شکل (3-4). نمايي از شروع مرحله سنبله دهي در سطح مزرعه آزمايشي
3-8-5. تعداد بوته در واحد سطح (متر مربع)
جهت تعيين تعداد بوته در واحد سطح، با شمارش بوته هاي درون هر پلات مي توان تعداد بوته در واحد سطح را تعيين نمود.

شکل (3-5). نمايي از تشکيل سنبله در بوته در سطح مزرعه

3-8-6. تعداد پنجه در بوته (متر مربع)
جهت تعيين تعداد پنجه در هر بوته، از هر تيمار به طور تصادفي تعداد 10 بوته انتخاب شده، تعداد
پنجه هاي درون آنها شمارش شده و با بدست آوردن ميانگين آنها، تعداد پنجه در بوته تعيين گرديد.

شکل (3-6). نمايي از سنبله هاي تشکيل شده در يک کرت آزمايشي
3-8-7. تعداد سنبله در بوته (متر مربع)
جهت تعيين تعداد سنبله در بوته، از هر تيمار به طور تصادفي تعداد 10 بوته انتخاب شده، تعداد
سنبله هاي درون آنها شمارش شده و با بدست آوردن ميانگين آنها، تعداد سنبله در بوته تعيين گرديد.

شکل (3-7). نمايي از تشکيل سنبله ها در سطح مزرعه آزمايشي

3-8-8. تعداد دانه در سنبله (متر مربع)
تعداد دانه هاي حاصل از 10 سنبله را که به صورت تصادفي از هر تيمار برداشت گرديده را شمارش نموده و ميانگين آنها يادداشت گرديد.

شکل (3-8). نمايي از شروع مرحله رسيدگي در سطح مزرعه آزمايشي
3-8-9. تعداد گره در ساقه اصلي
جهت تعيين تعداد گره در ساقه اصلي مي توان با برداشت 10 نمونه و با شمارش گره هاي موجود در
ساقه هاي آنها و بدست آوردن ميانگين آنها تعداد گره در ساقه اصلي را بدست آورد.
3-8-12. عملکرد بيولوژيک (وزن کل)(کيلوگرم در هکتار)
وزن کل بوته برداشت شده هر پلات در سطح يک متر مربع اندازه گيري شده و به عنوان عملکرد بيولوژيک (وزن کل) منظور گرديد.

شکل (3-9) نمايي از مرحله رسيدگي در يک کرت آزمايشي
3-8-11. وزن هزا
ر دانه (گرم)
پس از برداشت محصول، تعداد 1000 عدد بذر از هر تيمار به طور جداگانه بوسيله دستگاه بذر شمار شمارش و با ترازوي ديجيتالي توزين و به عنوان وزن هزار دانه در نظر گرفته شد.

شکل (3-10). نمايي کلي از مرحله رسيدگي در سطح مزرعه آزمايشي
3-8-10. وزن محصول کرت (کيلوگرم در هکتار)
پس از برداشت محصول توسط کمباين و جدا نمودن بذور هر تيمار، مي توان وزن محصول هر کرت را به وسيله ترازوي ديجيتال اندازه گيري نمود.

شکل (3-11). نمايي از برداشت محصول در سطح مزرعه آزمايشي

3-8-13. عملکرد دانه (کيلوگرم در هکتار)
پس از حذف حاشيه در هر کرت، باقيمانده محصول با برداشت سطحي، کوبيده و کاه و کلش آن جدا گرديده و وزن دانه آنها ثبت گرديد.

شکل (3-12). نمايي از برداشت محصول بوسيله کمباين در سطح مزرعه آزمايشي
3-8-14. شاخص برداشت (Hardvest Index)
شاخص برداشت معياري است که از تقسيم عملکرد دانه بر عملکرد بيولوژيک (بيوماس) هر کرت محاسبه مي شود و از رابطه زير بدست مي آيد:
100 × ( عملکرد بيولوژيک / عملکرد دانه ) = شاخص برداشت
3-8-15. عملکرد کاه و کلش (کيلوگرم در هکتار)
جهت تعيين عملکرد کاه و کلش مي توان در نهايت با کسر نمودن ميزان عملکرد دانه از عملکرد بيولوژيک، ميزان عملکرد کاه و کلش را بدست آورد.

شکل (3-13). نمايي از کاه و کلش باقي مانده پس از برداشت محصول

3-8-16. درصد پروتئين دانه
اين صفت با همکاري مؤسسه تحقيقات اصلاح و تهيه نهال و بذر کرج به صورت ميانگين سه تکرار آزمايشي اندازه گيري شده و به صورت ارزيابي کيفي از نمونه هاي مورد نظر ارائه گرديد. اين صفت با استفاده از دستگاه اينفراماتيک (Inferamatic) 8600 (NIR) قابل محاسبه مي باشد. در اين روش فقط کافي است که مقدار 20 گرم آرد کامل که توسط آسياب چکشي تهيه شده را در محفظه مخصوص دستگاه قرار دهيم. ميزان آرد بايد به اندازه اي باشد که صفحه حساس به نور مادون قرمز (Infrared) را کاملاً بپوشاند. با روشن کردن دستگاه، در عرض 20 ثانيه نمونه از لحاظ فاکتور فوق الذکر بررسي شده و نتايج حاصله به تفکيک ارائه مي شود. گفتني است که در گذشته از روش کلدال (کجلدال) جهت تعيين ميزان پروتئين نمونه استفاده مي شد که اين روش بر اساس تبديل نسبت ازت به پروتئين نمونه بود. اما امروزه اين روش کاربرد چنداني ندارد.
3-8-17. شاخص سختي دانه (Hardness Index)
اين صفت با همکاري مؤسسه تحقيقات اصلاح و تهيه نهال و بذر کرج به صورت ميانگين سه تکرار آزمايشي اندازه گيري شده و به صورت ارزيابي کيفي از نمونه هاي مورد نظر ارائه گرديد. اين صفت نيز با استفاده از دستگاه اينفراماتيک (Inferamatic) 8600 (NIR) قابل محاسبه مي باشد. در اين روش فقط کافي است که مقدار 20 گرم آرد کامل که توسط آسياب چکشي تهيه شده را در محفظه مخصوص دستگاه قرار دهيم. ميزان آرد بايد به اندازه اي باشد که صفحه حساس به نور مادون قرمز (Infrared) را کاملاً بپوشاند. با روشن کردن دستگاه، در عرض 20 ثانيه نمونه از لحاظ فاکتور فوق الذکر بررسي شده و نتايج حاصله به تفکيک ارائه مي شود.
3-9. تجزيه و تحليل آماري نتايج
داده هاي مربوط به هر يک از صفات بر اساس قالب طرح، مورد تجزيه واريانس قرار گرفتند و پس از تأييد اختلاف معني دار بين ارقام مختلف گندم، تاريخ هاي مختلف کاشت و اثر متقابل گندم در تاريخ کاشت، مقايسه ميانگين هر يک از اثرات به روش دانکن انجام شد و ضرايب همبستگي فنوتيپي نيز بين صفات بر اساس ميانگين کل اثرات محاسبه گرديد. براي تجزيه آماري داده ها از نرم افزار SAS و جهت ترسيم نمودارها از نرم افزار Excel استفاده گرديد.

فصل چهارم
نتايج و بحث
جدول 4-1 نتايج تجزيه واريانس صفات اندازه گيري شده در آزمايش

منابع تغييرات
درجه آزادي

ميانگين مربعات

ارتفاع بوته
(cm)
درصد سبز مزرعه
تعداد بوته در متر مربع
تعداد پنجه در بوته
تعداد سنبله در بوته
تعداد دانه در سنبله
تعداد گره در ساقه
وزن هزار دانه
(g)
عملکرد بيولوژيک
(Kg/ha)
عملکرد دانه
(Kg/ha)
عملکرد
کاه و کلش
(Kg/ha)
وزن محصول کرت ((kg
شاخص برداشت
درصد پروتئين دانه
شاخص سختي دانه

MS

MS

MS

MS

MS

MS

MS

MS

MS

MS

MS

MS

MS

MS

MS

بلوک

2
n.s

12/4
n.s

68/2
n.s

97/18
**

76/18
n.s

52/2
n.s

21/29
*

69/8
**

59/654
*

33/2392505
n.s

52/36738
*

65/2382384
n.s

01/0
n.s

25/8

0

0

تاريخ کاشت

4
**

82/61
**

13/1137
**

15/244
n.s

11/3
**

85/41
n.s

18/20
n.s

68/2
**
4/368
**

67/9961254
**

99/7502816
**

85/11731152

**

71/3
**

02/192
**

12/0
**

92/4

خطاي
تاريخ کاشت

8
n.s

77/4
n.s

76/6
n.s

97/62
n.s

89/2
n.s

7
n.s

08/9
n.s

06/2
**
8/279
n.s

67/496328
*

59/348392
n.s

05/487357
n.s

14/0
n.s

02/10

0

0

رقم

4
*

55/34
n.s

1/9
n.s

95/80
n.s

38/4
**

95/80
*

38/57
*

64/6
n.s
92/74
**

33/5136271
**

45/2423906
**

65/8580933

**

08/1
**

65/89
**

25/0
**

42/6

تاريخ کاشت×رقم

16
**

29/34
n.s

81/10
n.s

03/62
n.s

58/6
**

67/34
*

17/34
n.s

83/2
n.s
43/65
**

33/4497541
**

39/2314815
**

92/5231104

**

19/1
**

62/66
**

31/0
**

94/3

خطاي
رقم

8
n.s

95/8
n.s

58/2

n.s

87/48
n.s

51/2
n.s

6/6
n.s

83/10
n.s

87/2
n.s
54/39
n.s

33/677395
n.s

05/141995
n.s

85/688659
n.s

08/0
n.s

7/4

0

0

ضريب تغييرات
(cv)

%

39/4

83/2

35/13

33/16

94/6

6/9

87/12

16/16

66/3

63/6

41/6

7/7

32/8

0

0
** . اعدادي که با دو ستاره مشخص شده اند در سطح 01/0 و اعدادي که با يک ستاره مشخص شده اند در سطح 05/0 معني دار شده اند و اعدادي که با n.s مشخص شده اند معني دار نيستند.

4-1. درصد سبز مزرعه
در بررسي و تجزيه آماري اثر تاريخ کاشت بر درصد سبز مزرعه مشخص گرديد که بين آنها در سطح 1% تفاوت معني داري وجود دارد. همچنين بيشترين درصد سبز مزرعه در تاريخ کاشت اول با 86/95 درصد و کمترين درصد سبز مزرعه در تاريخ کاشت سوم با 13/75 درصد مشاهده گرديد. زيرا در تاريخ کاشت سوم شرايط خاک جهت کاشت به علت بارش برف مهيا نبوده و انجام کشت پس از بارش برف و يخبندان صورت گرفت. در صورتي كه كشت گندم با تأخير صورت گيرد، بايد عمق كاشت را بيشتر در نظر گرفت تا سرما موجب از بين رفتن جوانه اوليه نشود كه در اين حالت نه تنها جوانه اوليه ديرتر ظاهر شده، بلکه به همان نسبت ديرتر از خاك خارج مي‌گردد كه باعث مي‌شود كه رشد و نمو آن كمتر از بوته‌هايي باشد كه در عمق مناسب كاشته شده‌اند.
بررسي و تجزيه آماري اثر ارقام بر درصد سبز مزرعه نشان داد که بين آنها اختلاف معني داري وجود ندارد. همچنين مشخص شد که بيشترين درصد سبز مزرعه مربوط به رقم b5 به ميزان 88 درصد و کمترين درصد سبز مزرعه مربوط به رقم b1 به ميزان 06/86 درصد مي باشد.
نتايج حاصل از تجزيه واريانس داده ها نشان داد که بين اثر متقابل تاريخ کاشت در رقم با درصد سبز مزرعه تفاوت معني داري وجود ندارد.
در بررسي اثر متقابل اولين تاريخ کاشت در رقم با درصد سبز مزرعه مشخص شد که a1b3 و a1b4 بيشترين و a1b2 کمترين درصد سبز مزرعه را داشتند. در بررسي اثر متقابل دومين تاريخ کاشت در رقم با درصد سبز مزرعه مشخص شد که a2b5 بيشترين و a2b2 کمترين درصد سبز مزرعه را داشتند. در بررسي اثر متقابل سومين تاريخ کاشت در رقم با درصد سبز مزرعه مشخص شد که a3b5 بيشترين و a3b3 کمترين درصد سبز مزرعه را داشتند. در بررسي اثر متقابل چهارمين تاريخ کاشت در رقم با درصد سبز مزرعه مشخص شد که a4b2 بيشترين و a4b4 کمترين درصد سبز مزرعه را داشتند. نتايج اين آزمايش با نتايج آزمايشات خدابنده (1382) و طباطبايي (1387) مطابقت داشت.

نمودار (4-1-1). اثر تاريخ کاشت بر درصد سبز مزرعه

نمودار (4-1-2). اثر رقم بر درصد سبز مزرعه

نمودار (4-1-3). اثر متقابل تاريخ کاشت در رقم بر درصد سبز مزرعه
4-2. تعداد بوته در واحد سطح
در بررسي و تجزيه آماري اثر تاريخ کاشت بر تعداد بوته در واحد سطح مشخص گرديد که بين آنها در سطح 1% تفاوت معني داري وجود دارد. همچنين بيشترين تعداد بوته در واحد سطح در تاريخ کاشت اول با 33/50 بوته و کمترين تعداد بوته در واحد سطح در تاريخ کاشت پنجم با 41 بوته مشاهده

دیدگاهتان را بنویسید