مقاله علمی با منبع :
بررسی آراء و نوآوری‌های شهید محمدباقر صدر در اصول فقه91- قسمت 19
Businessman hand holding five star symbol to increase rating of company concept

مقاله علمی با منبع : بررسی آراء و نوآوری‌های شهید محمدباقر صدر در اصول فقه91- قسمت 19

در کتابهای قدما و نیز کتاب هایی که با آن روش تدوین شده است، مبحث قطع وجود ندارد، بلکه تنها از علم، ظن و شک به عنوان مقدمه علم اصول فقه گفتوگو شده است، اما متأخران آن را با عنوان مبحث قطع و یا علم در کتابهای اصولی آورده‌اند.
اما ویژگیها،آثارو خواص قطع عبارت است از:
ذاتی بودن حجیت آن؛ غیر قابل جعل بودن حجیت آن، و عدم امکان سلب حجیت ازآن؛ یعنی شارع نمیتواند قاطع را ازعمل به قطع خود باز دارد منجّزیت و معذّریت و وجوب موافقت قطعی با قطع و حرمت مخالفت قطعی با آن، از آثار حجیت ذاتی قطع میباشد.
حجیت قطع، عبارت است از درستی استناد به قطع در استنباط احکام شرعی، که لازمه آن، منجّزیت تکلیف در صورت مطابقت آن با واقع و معذّریت در صورت عدم مطابقت با واقع است. منظور از منجزیت تکلیف اثبات تکلیف در حق مکلف است ومراد از معذریت نفی تکلیف از اواست.
حجت در معانی متفاوتی استعمال شده است:
1-حجیت لغوی، که به معنای قابلیت استناد به هر چیزی است که بتوان به کمک آن، بر دیگران احتجاج نمود، خواه این احتجاج ازناحیه مولا بر عبد باشد و خواه عکس آن؛ شکی نیست که قطع، به این معنا، حجیت دارد وبه تعبیری «و اما الحجیۀ، فتارة یراد منها الحجیۀ بالمعنی اللغوی»[121] و اخری بالمنطقی و ثالثۀ بالمعنی الاصولی، اما الاول: فهو کل ما یصلح ان یحتج به من غیر فرق بین احتجاج المولی علی العبد او العبد علی المولی او احتجاج انسان علی انسان مثله، فلا شک ان القطع من اوضح ما یصح ان یحتج به».[122]
2-حجیت منطقی، که به معنای صحت تمسک به حد وسط، در قیاس منطقی است وبه تعبیر مرحوم نائینی: «فان الحجۀ باصطلاح المنطقی عبارة عن الوسط الذی یکون بینه و بین الاکبر الذی یراد اثباته للاصغر علقۀ و ربط ثبوتی».[123] براساس نظر مرحوم ” شیخ انصاری، ” حجیت به معنای منطقی، بر قطع اطلاق نمیشود؛ یعنی قطع، واسطه در اثبات اکبر بر اصغرنیست، بلکه در باب قطع، خود واقع در نظر گرفته شده و حکم بر اساس آن بار میگردد.[124]
3-حجیّت اصولی، که به معنای ادله شرعیی طرق و امارات است که در رهگذر استنباط حکم شرعی قرار میگیرد، و نیز به آن دسته از اصول عملی گفته میشود که برای خارج نمودن مکلف از شک میباشد. لازمه حجیت اصولی منجّزیت و معذّریت است.
در کتاب ” فوائد الاصول ” آمده است:
«فان الحجۀ باصطلاح الاصولی عبارة عن الادلۀ الشرعیۀ من الطرق و الامارات التی تقع وسطا لاثبات متعلقاتها بحسب الجعل الشرعی»
مرحوم ” مظفر ” معتقد است حجت اصولی تنها بر امارات اطلاق میشود؛ از این رو، به قطع، حجت اصولی گفته نمیشود.[125]
امادرباره حجیت قطع، نظریات متفاوتی وجود دارد؛ مشهور اصولیون، حجیت را ذاتی قطع میدانند،البته برخی حجیت را از لوازم وجودی قطع می‌شمارند.
یکی از دیدگاه های جالب توجه در این زمینه دیدگاه شهید صدراست ایشان باتوجه مبنای حق الطاعه در امر مولویت مولا وگستره آن وتفسیر جدیدی که ارائه داده ند بادیدگاه مشهور درباره قطع مخالفت نمودند.شهید صدر برآن است که قطع سه ویژگی دارد:
الف) کاشفیت، یعنی واقعیت را کشف میکند در علم اصول قطع از ثبوت قطعی تکلیف حکایت دارد، البته باید توجه داشت که این فرض اعم از آن است که قطع مطابق واقعیت باشد یا نباشد.
ب)محرکیت ومنظور ازآن واکنشی است که انسان پس از پدیدار شدن حالت قطع شخصی در وی از خود نشان میدهد وبر اثر آن متناسب با قطع خود عمل مینماید.
ج)حجیت که یک امر ثالثی است وهرگز در لابلای دو مؤلفه گذشته قابل بازشناسی نمی باشد، از نظرشهید صدر پذیرفتن دو مؤلفه کاشفیت ومحرکیت از نظر منطقی هرگز مستلزم پذیرفتن ضمنی مؤلفه سوم یعنی حجیت نیست همچنین پذیرفتن آن دو به همراه انکار آنها هیچ تناقضی را به بار نمی‌آورد[126] بنابرین تلاش مینماید که عنصر سوم قطع را مورد بررسی دقیق قرار دهد او براین باور است که مشهور در استدلال خویش بر اثبات حجیت قطع دچار اشتباه شده است واین استدلال را که: « حجیت لازم ذاتی قطع است همانگونه که حرارت لازم ذاتی اتش است پس قطع به خودی خود مستلزم حجیت است ومنجزیت است واینکه هرگز نمی توان حجیت ومنجزیت آنرا باطل نمود یا از آن سلب کرد حتی از طرف خود مولی زیرا لازم شی محال است از ذات شی جدا گردد هرچند میتواند قطع را از قاطع بگیرد وحالت قطعیت را در وی دگرگون سازد» مورد نقد تمام عیار قرار میدهد. ایشان حلقه دوم در تحلیل تفسیر مشهور از حجیت قطع، ابتدا مدعای انها را در دو قضیه می گنجاند:
1-حجیت ومنجزیت برای قطع ثابت است زیرا از لوازم آن میباشند
2-محال است حجیت ومنجزیت از آنها جدا گردد زیرا لازم از ملزوم خود جدا نمی شود.
 

نوشته ای دیگر :   تبیین رابطه بین عدم قطعیت اطلاعات و ریسک سرمایه گذاری در بورس اوراق ...

دانلود متن کامل این پایان نامه در سایت abisho.ir

برچسب گذاری شده با: