پژوهش دانشگاهی – 
تدوین راهبردهای فرهنگی هیئت های دینی و مذهبی مورد مطالعه سازمان تبلیغات اسلامی  …
Abstract background with colorful pink blue gradient colors. Oil drops in water abstract psychedelic pattern image

پژوهش دانشگاهی – تدوین راهبردهای فرهنگی هیئت های دینی و مذهبی مورد مطالعه سازمان تبلیغات اسلامی …

  • تعالی جویی و فضیلت طلبی
  • یکی دیگر از کارکردهای هیأتهای مذهبی مساعدت، بسترسازی و کمک به انسان ها برای تعالی جویی و فضیلت طلبی است. در این نهاد مذهبی که ملاک تفوق و برتری، صرفاً عشق و علاقه به اهل بیت(ع) و رعایت شرع مقدس اسلام و دستورات الهی است، افراد در کنار هم جمع شده، بر اساس و چارچوب فعالیت های خداپسندانه و تقرب در درگاه باری تعالی تلاش می نمایند تا مسیر تعالی را بپیمایند.

    برای دانلود متن کامل این فایل به سایت torsa.ir مراجعه نمایید.

    • کنترل غیر مستقیم انسانها.

    از دیگر کارکردهای اجتماعی مؤثر هیئات مذهبی و دیگر نهادهای دینی، کنترل غیر مستقیم جامعه و افزایش حال و هوای معنوی است. در بررسی های به عمل آمده در ایام و مناسبت های اسلامی، تعظیم شعائر دینی به خصوص در ماههای محرم، صفر، رمضان و فصول نیایش مشخص شده، انسانها کمتر دچار هوای نفس شده، حتی بزهکاران، مجرمین، مفسده جویان نیز بعضاً در این ایام از فعالیتهای غیر اخلاقی انسانی و انحراف آمیز خود کاسته و به سوی معنویات و برنامه های الهی روی میآورند.

    • پر نمودن اوقات فراغت

    یکی دیگر از تعاملات هیأتهای مذهبی، پر نمودن اوقات فراغت افراد، به طور منسجم و نهادینه است. افراد و اعضایی که فصول اشتراک دیگر اجتماعی، قومی، فکری و… دارند، غیر از ایام خاص مذهبی و تبلیغی و مناسبتهای اسلامی چون ماههای محرم، صفر، فاطمیه و رمضان، در دیگر ایام سال به صورت گروههای کوچکتر گرد هم جمع شده و نسبت به اجرای برنامههای مختلف دینی، چون قرائت قرآن، ادعیه، زیارتنامهها، برگزاری کلاسهای آموزشی، اخلاق، احکام و علوم دینی و برنامههای فرهنگی و دینی اهتمام و اقدام مینمایند.

    • مساعدت، دستگیری و انفاق

    هیئتهای مذهبی در زمینه های دیگری چون انجام اعمال انسان دوستانه، انفاق و دستگیری از محرومین، تهیه ی جهیزیه و امکانات اولیه ی زندگی برای تازه عروسان و زوجهای جوان کم توان، ایجاد صندوق های قرض الحسنه و اهداء وامهای بدون بهره و راه اندازی سیستم های خدمات درمانی رایگان و… به واسطهی ایجاد ارتباط بین افراد خیر و توانمند جامعه با افراد بی بضاعت و کم توان فعالیت می نمایند.
    هیئتهای مذهبی در جمع آوری مساعدتهای کم و زیاد مردم به عنوان نذر و توزیع آن در قالبهایی چون اطعام گستردهی مردم، به ویژه در مناطق محروم نیز فعالیت چشمگیری داشته که این نیز، تعاملی است مناسب بین هیأت و جامعه.
    2-25. تاریخچه جلسات و هیئتهای مذهبی در ایران
    هیئتهای مذهبی، سازمانهایی هستند که به گونه ای تقریبا همیشگی در معرض دید ساکنان حوزهی تمدنی –فرهنگی ایران قرار دارند، از ماورأالنهر تا غرب قفقاز در شمال، از دریای بالتیک تا غرب شبه جزیره عربستان در غرب و از آنجا تا کشمیر در جنوب و از کشمیر تا ماورأالنهر در مشرق، میتواند گسترهی جغرافیایی این حوزه را مشخص کند. با این حال روشن است که میزان تأثیر اجتماعی و چگالی فرهنگی آنها در مرکز این حوزه، یعنی در شهرهای قدیم ایران امروزی به مراتب چشمگیرتر از مناطق پیرامونی است. هیئتهای مذهبی نهادهای سنتیاند که به دلیل ماهیت مذهبی و شکل خود جوش و مردمیشان توانایی جذب افراد بسیاری را دارند.
    شکلهای اولیه مجموعه کار ویژه هیأتهای مذهبی در ایران باستان، در مراسم دینی وجود داشته است. هدف و خواستههایی که در مراسم مذهبی از طریق هیات های مذهبی دنبال میشده در شکل ابتدایی و اولیهاش در مراسم دینی و اساطیر باستان به چشم میخورد. هدفهایی که در این مراسم دنبال می شده و خود مراسم، در ایران بعد از اسلام دوام وقوام خود را تا حدود زیادی حفظ کردهاند هر چند که کیفیت نهادی شان هم با پیش از اسلام و هم با آنچه امروزه وجود دارد تفاوتهایی داشته است. نا گفته نماند مجموعه این نقشها و تأثیرات، همرا با دیگر ارکان تمدن ایرانی در یورش بنیان بر انداز مغولی تا مرز نابودی تاریخی پیش رفت و سپس با وحدت سیاسی دوباره ی اقوام ایرانی در زمان صفویه ،جانی دگر بار گرفت و به راه خود ادامه داد.
    اما ظاهراً برای اولین بار حکومت آل بویه با گرامیداشت مقام امام سوم شیعیان و سرگذشت شهادت ایشان به مراسم مزبور رسمیت داده و کار ویژه جدیدی (استقلال ایران از خلاقت اسلامی)، را بر مجموعه کار ویژه های پیشین آن افزوده است. با رفتن سلسلهی آل بویه، این سنت ها نیز رو به اضمحلال نهادند و باروی کارآمدن سلجوقیان به کلی پایان یافتند. اینکار ویژه جدید در دوره صفوی احیاء شده و همزمان با آن روابط درونی –و بیرونی سوگوارانه نیز توسعه یافت. هر چند سوگواری برای امام حسین(ع) از مدت ها قبل کم و بیش به صورت پنهانی و نیمه پنهانی وجود داشت و در زمان سلاطین آل بویه نیز وسعت یافت و از دایرهی تنگ نوحه سرایی در خانه ها و مجالس خصوصی به بازار ها و خیابان ها و مراسم سینه زنی و مانند آن مبدل گردید. اما هیچ گاه تا پیش از روی کار آمدن صفویه به صورت یک نهاد اجتماعی قدرتمند در نیامد.
    و سرانجام از اواسط دوره قاجار، بستر و چارچوب امروزین خود را به دست آورده است. از اواخر عهد ناصری هیئتهای مذهبی مستقل از دربار پدید میآیند و به سرعت روبه گسترش میگذارند.
    در واقع هیئتهای مذهبی نهادهای شهری هستند و به خوبی میتوان آنها را از دستههای عزادار که در ایام سوگواری در روستاها تشکیل میشوند متمایز نمود. این هیأتها با نهادهای دیگر شهری از جمله نظام روابط خانوادگی در ایران، بازار، روحانیت و اصناف ارتباط هایی مشخص دارند و به عنون نوعی سازمان در نهاد فرهنگ به ایفای نقش می پردازند و به همین دلیل میتوان هیئتهای مذهبی را در اواخر عهد ناصری به بعد نهادها و سازمان هایی مردمی قلمداد نمود. هیئتهای مذهبی. مذهب را از انحصار و سلطه تمام عیار دربار و حکومت خارج ساختهاند و نوعی نهاد فرهنگی به وجود آورندهاند که در کنار دیگر نهادهای شهری از استقلال درونی برخوردار بوده و کارهای متفاوتی را بر عهده گرفته اند.
    بنابراین، با تغییر سیاست حکومتهای محلی، که در مناطق گوناگون ایران حکومت را به دست میگرفتند تغییرات و دگرگونیهایی از نظر قوت و ضعف، در مسأله اقامه ی عزاداری به امام حسین(ع) روی میداد اما روی کارآمدن صفویه و تشکیل یک دولت مرکز مقتدر واهتمام وکوششی که در برگزاری عزای حسینی در داخل و خارج، در خانهها، مساجد، تکیه ها معابد و بازار داشتند موجب شد تا عزاداری امام حسین(ع) به صورت یک نهاد اجتماعی درآید به این معنا که پس از اضمحلال سلسله ی صفویه نه تنها این سنت از بین نرفت بلکه روز به روز باروتر و تنومندتر شد و اگر در روز اول، کارکردی جز احیای عزاداری و سوگواری نداشت به مرور ایام کارکردهای دیگری به آن اضافه شدند (نصراصفهانی، 1394).
    2-26. بخش سوم: پیشینه پژوهش
    2-26-1. پیشینه پژوهش در داخل کشور
    برای رسیدن به هدف کلی پژوهش ابتدا واژهها، مفاهیم و مراحل برنامهریزی و مدیریت استراتژیک فرهنگی در سایر فرهنگها و نهادهای دینی مطالعه گردید. سپس با مقایسه و ارزیابی عملکردها و بررسی انواع استراتژی ها و مزایای مدیریت فرهنگی در نهاد دینی سازمان تبلیغات اسلامی مدلهای مختلف مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. در نهایت با توجه به نقش سازمان تبلیغات اسلامی در تدوین راهبرد فرهنگی هیئتهای دینی و مذهبی
    نسبت به توانایی در سازمان و چالشهای پیش روی به بررسی پیشینه فرهنگی در سایر آداب و سنن فرهنگ های ملل مختلف با استفاده از منابع و آخرین دستاوردهای علمی مطالعات مقایسهای و بررسی تحقیقات انجام شد تا نسبت به تدوین راهبرد علمی و مدیریت دیدگاه روشنی ارائه گردد. با توجه به بررسی به عمل آمده از مراکز مختلف فرهنگی و دینی داخل کشور نسبت به راهبرد فرهنگی هیئتهای دینی و مذهبی تحقیقات علمی انجام گرفته است وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، دانشگاهها، سازمان ملل جوانان، صدا و سیما، و … برنامه های راهبردی فرهنگی دارند.
    لازم به ذکر است که به منظور تدوین استراتژی فرهنگی در مراکز علمی و دانشگاهی از جمله دانشگاه پیام نور تهران، دانشگاه اقتصاد علوم اجتماعی (1389)، دانشگاه باقرالعلوم، دانشکده علوم سیاسی و اجتماعی (1390)، دانشگاه سیستان و بلوچستان دانشکده جغرافیا (1392)، دانشگاه علم و صنعت ایران (1380)، تحقیقات علمی و کاربردی در زمینه تدوین راهبرد فرهنگی داشته اند.
    براتلو (1393)، پژوهشي تحت عنوان «امنیت فرهنگ و راهبردهای کلان آن در حوزة مدیریت فرهنگي» انجام داده است. با توجه به این واقعیت که همة علوم و معارف بشری همواره برداشتی کلی از مفهوم امنیت دارند، موضوع این پژوهش بحث دربارة مفهوم امنیت در حوزة مدیریت فرهنگی است. از این رو ابتدا مفهوم امنیتِ فرهنگ، با رویکردی ترکیبی و استفاده از نظریه‌‌های فرهنگی و نظریه‌‌های امنیتی، بررسی و سپس روابط و نسبت‌‌های میان فرهنگ، هویت، و امنیت با رویکردی تحلیلی تبیین شده است و درنهایت به یک سؤال اصلی، مبنی‌بر اینکه راهبردهای امنیتِ فرهنگ در ایران کدام است؟ پاسخ داده شده است. ناامنی یک تولید فرهنگی است، زیرا با مفاهیم فرهنگی جامعه و هویت گره خورده است. به‌علاوه هویت برای بقا و امنیت خود نیازمند تفاوت و تمایز است. بنابراین، «هویت ما ـ هویت دیگری» در گفتمان ژئوپلیتیک فرهنگی می‌‌تواند تحلیلی از احساس ناامنی ارائه دهد. البته این بیان هم در درون خرده‌‌فرهنگ‌‌ها و هم در میان فرهنگ‌‌ها قابل طرح و پردازش است و بدین‌ترتیب نقش منابع فرهنگی در گفتمان‌‌های امنیتی آشکار می‌شود. بر اساس چنین نگرشی اين پژوهش، به منظور تدوین راهبردهای کلان فرهنگی، چهارچوبی را برای استفاده در رشتة تخصصی مدیریت و برنامه‌ریزی امور فرهنگی پیشنهاد کرده است.
    در برنامه‌ريزي استراتژیک پنج ساله دانشگاه تهران (1390-1394)، سعی شده است با اقتباس از اسناد بالا دستی از جمله سند، چشم‌انداز، برنامه‌هاي پنج ساله و نقشه جامع علمی کشور و با توجه به سند چشم‌انداز خود در افق 1404 اقدام به تدوین برنامه‌هاي راهبردي نموده، تا ضمن ارتقاء دانشگاه در تمامی جنبه‌ها در سطح ملی و بین المللی، گامی موثر در دستیابی به اهداف اسناد بالا دستی از جمله سند چشم‌انداز جمهوري اسلامی ایران در افق 1404 و نیز نقشه جامع علمی کشور و برنامه‌هاي پنج ساله توسعه جمهوري اسلامی در تمامی جنبه‌ها و علی الخصوص در حوزه علم و فناوري بردارد.
    همتی و همکاران در برنامه‌ استراتژيك دانشگاه علوم پزشکی ایلام (1390-1395)، ضمن برشمردن رسالت، ماهيت اهداف تجزيه و تحليل SWOT، نقاط (قوت، ضعف، فرصت، تهديدها)، و تحليل رقابتي و مباحث استراتژيكي با محويت دانشگاه، برنامه استراتژيك پنج ساله تدوين شده است.
    دانشکده پزشکی دانشگاه علوم پزشکی ایلام در این پژوهش درصدد است که با استفاده از همت و تلاش مضاعف مسئولین، اعضاي هیئت علمی، دانشجویان و کارکنان خود در توسعه وارتقاء کمی و کیفی آموزش و پژوهش گام بردارد .لذا تدوین برنامه ریزي راهبردي دانشکده پزشکی دانشگاه علوم پزشکی ایلام به عنوان یک ضرورت مورد توجه قرار گرفت، تا بتواند چشم‌انداز روشنی را در زمینه دستیابی به اهداف آموزشی، پژوهشی و درمانی فراهم آورد.
    در برنامه‌ريزی استراتژيكي دانشگاه علوم پزشکی استان اصفهان (1387-1391)، ضمن بررسي وضعيت گذشته سازمان در مقايسه با دانشگاه‌هاي ديگر وضعيت‌ پتانسيل‌هاي داخلي و خارجي و همچنين شاخص‌هاي كمي و كيفي كاركنان دانشگاه، افق‌هاي بلند مدت در نظر گرفته شده است. (محمدیان، هدایت‌الله عسگری، 1387).
    محسن حسام مظاهري(۱۳۸۷)، نتايج تحقيقات خود را در موضوع «مجالس و آيين ها و رسوم عزاداري» در كتابي با نام رسانه شيعه به چاپ رسانده است. وي ابتدا به بررسي و تحليل تاريخ پيدايش و تكوين آيينها و مجالس عزاداري مي پردازد. فرضيه بنيادين اين كتاب، رابطة عزاداري و تغيير و تحولات آن با وضعيت سياسي، فرهنگي و اجتماعي هر عصر است. از اين رو، در بخشي به تفصيل در باب بسترهاي اجتماعي و فرهنگي، كه در هر عصر سبب ظهور يك آيين يا صورت جديد در عزاداري عاشورا شده، سخن گفته شده است.
    وي همچنين گونههاي هيأت ها را بررسي كرده و در انتها، يك مدل تلفيقي و چند بُعدي را به عنوان «مدل ساختي ـ كاركردي»، پيشنهاد كرده است. بر اساس اين مدل، هيأت هاي مذهبي معاصر را مي توان در سه دستة «سنتي»، «انقلابي»، و «عامه پسند»، و به علاوه، يك گونة فرعي «شبههيأت ها»، گنجاند. وي نتيجه مي گيرد كه عزاداري جزو مقولة دينداري ميباشد كه يكي از آيين هاي دين داران است و نه مناسك ديني. اين آيين ها، كه توسط امامان شيعه پايه ريزي شده است، پس از چندي با فرهنگ ايراني آميخته و شد. اما در ادامه صورت ديگري يافت، كه به كلي با نمونة اوليه آن تفاوت داشت؛ صورتي كه توسط خود دين داران و به تناسب فرهنگ و باورهاي آنان و نيز قرائتي كه در هر عصر از قيام امام حس
    ين (ع) داشتند، تعريف شده است.
    حیدر زاده (1380)، نیز در مطالعه ای تحت عنوان «نقش هیئت های مذهبی در روند توسعه» به این نتیجه رسید که از کارکردهای این جلسات، فعالیت در امور خیریه، عام المنفعه، گذراندن اوقات فراغت، مبادله اطلاعات و برانگیختن حس مشارکت داوطلبانه و تاثیرات روان شناختی می توان اشاره کرد.
    2-26-2. پيشينه پژوهش در ساير کشورها و سازمان‌ها
    در سایر جوامع خارجی امپریالیسم فرهنگی توسط کشورهای آمریکا، انگلیس (Dase TT وزارت فرهنگی)، دفتر ارتباطات فرهنگی ایتالیا، سازمان یونسکو، شورای اتحادیه اروپا، مرکز Lescala در میلان Lefonice و ونیز ایتالیا، Cyowded House در استرالیا، Botnique Le مرکز فرهنگی در فرانسه، Soyos در آلبانی، Le shalles مرکز فرهنگی اروپا، وزارت فرهنگی بلژیک با عنوان Canon نقش سازمانهای فرهنگی و نفوذ فرهنگی در سایر ملل به عنوان امپریالیسم فرهنگی با تشکیل گروهها و انجمنهای فرهنگی مختلف در سایر ملل فعالیت می‌کنند.
    بیرتج (1983)، پژوهشی در شیراز انجام داده است که به نقش هیئت های مذهبی به عنوان پایگاهی برای مشارکت سیاسی و کسب آگاهی در جهت زمینهسازی انقلاب پرداخته است. براساس این پژوهش مشارکت مذهبی در مراسم و آئین های مذهبی در زندگی سنتی شهری نقش مهمی داشته است. اما آموزش مذهبی زنان امری جدید است. در حالی که پیشتر فرصت اندکی برای یادگیری آموزههای دینی داشتند.
    در برنامه‌ راهبردی توسعة فرهنگ دانشگاهي در سوئيس (2012-2017)، در اين برنامه ضمن بررسي وضعيت فرهنگی گذشته دانشگاه‌ها در مقايسه با خود و دانشگاه‌هاي اروپاي غربي وضعيت فرهنگی دانشجويان داخلي و خارجي و رشتة تحصيلي را مورد بررسي قرار داده و همچنين شاخص‌هاي کمي و کيفي اعضای هیئت علمي و هزينه‌اي دانشگاه، را مورد توجه قرار داده است و در همين رابطه افق‌هاي بلند مدت دانشگاه را در نظر گرفته است.

    نوشته ای دیگر :   تحقیق دانشگاهی - تئوری نمایندگی مبنای بنیادی تبیین حسابرسی در شرکت های سرمایه گذار مدار ایران- ...

    برچسب گذاری شده با: , , , , , , , , , , , , , , ,