خشونت. خشونت شامل رفتارای فیزیکی و کلامی نسبت به بقیه از جمله کودکان، بزرگسالان و حیواناته طوریکه باعث آسیب یا تهدید به آسیب می شه. هم اینکه خشونت می تونه نقش مواظبت کننده و یا داغون کننده ای واسه خود فرد بداخلاق و دور و بری ها ایشون داشته باشه (لیو، ۲۰۰۶). خشونت، معنی مهمی در دوره کودکی و نوجوانیه چون این ویژگی می تونه پیش بینی کننده قوی گرایش به مصرف مواد باشه (نیکلز، ماهادیو، بریانت و بوتوین[۴] ۲۰۰۸). خشونت شکل های جور واجور متفاوتی داره. رویکردهای نظری خشونت مطرح می­ کنن که خشونت از دید کارکرد دارای شکل های جور واجور متمایزیه. توجه به وجود چند بعدی خشونت از این دید اهمیت داره که محرکای متفاوت در ترکیب با شکل های جور واجور پروسه های فکری و روان شناختی متفاوت، اشکال جدا خشونت رو ایجاد می کنن. سیستمای طبقه بندی مختلفی در مورد این ویژگی ارائه شده که تا حدود زیادی این سیستمای طبقه بندی با همدیگه هم پوشی دارن و تفاوتای بسیار کمی بین اون­ها مشاهده می شه. یکی از طبقه بندیای کلی خشونت از فیش باخ[۵] (۱۹۷۰، به نقل از لیو، ۲۰۰۶)، تقسیم بندی اون به خشونت ابزاری و خصمانه س. خشونت از روی دشمنی به عنوان جواب خشن کلامی یا رفتاری همراه با خشونت یا بی­احترامی نسبت به بقیه در نظر گرفته می شه که تقریباً غیرقابل کنترل بوده و باعث آسیب یا درد در فرد مورد تهاجم شده و هیچ منفعتی یا سود کمی واسه مهاجم داره. این شکل از خشونت رو خشونت واکنشی، دفاعی، تکانشی یا نفسانی[۶] هم می گن. در مقابل، خشونت ابزاری به صورت خشونت کنترل شده، هدف دار، بدون عاطفه مشخص شده طوریکه فرد مهاجم اون رو واسه رسیدن به هدف مطلوب شامل شکست دادن بقیه یا کنترل اون­ها به کار میگیره. در پژوهشی روی ۱۵۰۰ دوقلوی انگلیسی و سوئدی، محققان به این نتیجه رسیدن که رفتار ضد اجتماعی خشن و غیر خشن دارای علل محیطی و وراثتیه (الی، لیشن استین و استیونسون[۷]، ۱۹۹۹). تحقیقات نشون دادن که علل خشونت شامل یادگیری اجتماعی، تقلید، نابهنجاریای ساختاری و کارکردی مغزی، هورمونا (مثل تستوسترون) و انتقال دهنده های عصبی (مثل سروتونین) هستن (کمپبل، وودز، چواف و پارکر[۸]، ۲۰۰۰؛ لاتنباچر[۹]، ۲۰۰۰؛ پرسکی و شلتون[۱۰]، ۲۰۰۱ و راینی[۱۱]، ۲۰۰۲). کلا، عوامل زیادی در ایجاد خشونت نقش دارن که می تونن در دو دسته کلی زیستی و روان شناختی طبقه بندی شن و ترکیب این دو دسته، از عوامل کلیدی راه و روش تعاملی زیستی-اجتماعیه.

گناه کاری. گناه کاری مفهومی گسترده و ناهمگونیه. فارینگتن[۱۲] (۱۹۸۷، به نقل از لیو، ۲۰۰۶) مطرح می کنه که گناه کاری انعکاسی از فعالیتای متفاوت ضد اجتماعی شامل دزدی، دشمنی، جرم، سرقت، خرابکاری و مصرف مواده. اصطلاح گناه کاری نوجوونی، مفهومی قانونیه که در اون نوجوون قوانین رو زیر پا میذاره. کلا در بیشتر مواقع اصطلاح گناه کاری رو هم معنی رفتار ضد اجتماعی در نظر می گیرن چون بیشتر فعالیتای بزهکارانه تعیین نشده ان.

تفاوت بین اشکال خشن و غیر خشن رفتار ضد اجتماعی می تونه سوال برانگیز باشه. نوجوانانی که نمرات بالایی در اندازه خشونت دارن در اشکال غیر خشن رفتار ضد اجتماعی هم نمرات بالاتری داشته و برعکس. هم اینکه، تحقیقات بسیار کمی هست که دقیقاً مشخص کرده باشه چه عواملی مربوط به شکل خشن رفتار ضد اجتماعی و چه عواملی مربوط به شکل غیر خشن رفتار ضد اجتماعیه. به هر حال، هم گناه کاری و هم خشونت جزء مشکلات رفتاری برونی سازی هستن. در دلیل شناسی رفتارای خشن و بزهکارانه، عوامل محیطی و روان شناختی ثابت شده ای نشون داده شده. بعضی از محققان مطرح می کنن که رفتار خشن و بزهکارانه یاد گرفته می شن (شاهین فر، کاپرسمیدت و ماتزا[۱۳]، ۲۰۰۱). مثلا مویس و هویسمن[۱۴] (۱۹۹۶، به نقل از لیو، ۲۰۰۶) به این نتیجه رسیدن که در دختران سنین ۶ تا ۱۱ سال، بین تماشای تلویزیون در اولین سال مطالعه و خشونت در دو سال بعدی رابطه هست. هم اینکه، تحقیقات نشون دادن که در نوجوانان دبیرستانی، عوامل سهیم در خشونت شامل سوگیری نژادی، اختلاف نژادی و پیش داوریه و آموزش همدلی می تونه کمک موثری واسه افزایش رفتارای مثبت اجتماعی باشه (لیو، ۲۰۰۶).

مشکلات

از دیگر عوامل موثر در خشونت و گناه کاری، در برابر سوء رفتار جنسی و جسمی بودنه (فاگل و بلیای[۱۵]، ۲۰۰۱). از دیگر عوامل مهم در رفتار ضد اجتماعی شامل عوامل استرس والدین، مسئولیت پذیری والدین، روش های تربیتی والدین و سرشته. هم اینکه، اثرات ژنتیکی هم در اشکال غیر از روی دشمنی رفتاری ضد اجتماعی ثابت شده. اما در مورد متخلفان بداخلاق هیچ دلایلی مبنی بر اثر عوامل وراثتی مشاهده نشده. این یافته نشون میده که بر خلاف این­که معمولاً اشکال از روی دشمنی و غیر از روی دشمنی رفتار ضد اجتماعی رو با هم در نظر می گیرن، اما اون­ها در عوامل وراثتی با همدیگه فرق دارن (لیو، ۲۰۰۶).

استرس

مشکلات توجه-بیش فعالی. اصطلاح بیش فعالی یکی از مبهم ترین واژه ها در آسیب شناسی روانیه. این ابهام به این دلیله که در واقع این اصطلاح اشاره به دو نوع مشکل داره. نوع اول، وجود فعالیت حرکتی یا بی قراریه؛ در حالی­که نوع دوم شامل ضعف های توجه مخصوصا در کودکانیه که قادر به تنظیم کردن توجه خود یا توجه کردن به مدت طولانی در محیطای کنترل شده ای مثل مدرسه نیستن. به دلیل همین ابهام هم DSM-IV اصطلاح مشکل مشکل توجه-بیش فعالی رو مطرح کرده، و این مشکل رو در سه دسته طبقه بندی کرده که شامل الف) نوع ترکیبی که شامل مشکل توجه و تکانشگری-بیش فعالیه، ب) غلبه با نوع بی توجه و ج) غلبه با نوع تکانشگر-بیش فعال.

کودکان با مشکلات توجه و مشکلات سلوک به طور جدی آسیب می بینه. اون دسته از کودکانی که علاوه بر مشکلات توجه، مشکل سلوک رو هم دارن بدترین برابری اجتماعی رو در دوره های بعدی زندگی دارن. سوال اساسی و مهم اینه که کدوم یکی از این کودکان ممکنه جامعه جنگ که نوع جدی رفتار ضد اجتماعی بوده و با از دست دادن احساس گناه و پشیمونی، عاطفه کور، تکانشگری و رفتاری غیر مسئولانه مشخص می شه، باشن. که در این مورد پژوهشا ادامه داره.

در مدل تعاملی زیستی-اجتماعی (راینی، فرنان، فرینگتن و مدنیک، ۱۹۹۷، به نقل از لیو، ۲۰۰۶) تلاش شده تا عوامل موثر بر تشکیل مشکلات رفتاری برونی سازی توضیح داده بشه. همونجوریکه در نمودار ۲-۲ مشاهده می شه. مشکلات رفتاری برونی سازی می تونه تحت اثر مستقیم تعامل دو عامل خطرزای زیست شناختی مثل ذات و محیطی مثل روش های پرورش بچه به درد نخور ایجاد شه. البته در این تعامل هوش می تونه نقش واسطه و جنسیت هم نقش کاهش گر رو داشته باشه.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

شکل۲-۲٫ مدل تعاملی زیستی-اجتماعی مشکلات برونی سازی. اقتباس از راینی و همکاران، ۱۹۹۷، به نقل از لیو، ۲۰۰۶

در واقع یکی از عوامل روان شناختی خطرزای موثر واسه شروع مصرف مواد یا آمادگی اعتیاد، مشکلات رفتاری برونی سازی شناخته شده. تفاوتای فردی نوجوانان در مصرف مواد نشون دهنده رابطه مصرف مواد با رفتارای پرخطر زیاد از جمله مشکلات رفتاری برونی سازیه (لوبر، استوتامر-لوبر و وایت[۱۷]، ۱۹۹۹). دلایل زیادی هست که از وجود رابطه بین مشکلات رفتاری برونی سازی در در اوایل نوجوونی و مصرف مواد در دوره های بعدی زندگی از جمله اواخر نوجوونی پشتیبانی می کنه. پس مشکلات رفتاری برونی سازی می تونه به عنوان یه عامل واسه آمادگی اعتیاد در نظر گرفته شه (وایت، ایکسای و تامپسون[۱۸]، ۲۰۰۱). بعضی وقتا مصرف مواد رو یه جور مشکلات رفتاری برونی سازی در نظر می گیرن اما مصرف مواد به تنهایی معرف یه سری از رفتارای ضد اجتماعی که در بردارنده سازه مشکلات رفتاری برونی سازیه، نیست. دلایل زیادی واسه اون مطرح شده؛ مثلا مصرف مواد جدای از فعالیتای سرکشی و بد رفتاری معنی سازی شده. جدا بودن مشکلات رفتاری و مصرف مواد دارای دلایل نظری، روش شناختی و کارای تجربیه. تحلیلای نظری شروع مصرف مواد نشون دادن که به طور رو یکی از متغیرهای موثر در شروع مصرف مواد و آمادگی اعتیاد، مشکلات رفتاری برونی سازیه. یعنی مشکلات رفتاری برونی سازی به عنوان یه عامل خطرزا واسه شروع مصرف مواد و آمادگی اعتیاد در نظر گرفته شده. هم اینکه، وسایل اندازه گیری مصرف مواد هم نشون دهنده تفاوت مفهومی بین مصرف مواد و مشکلات رفتاری برونی سازی شده هستن. مثلا، در سیاه س مشکلات رفتاری آخنباخ که یکی از پرکاربردترین وسیله واسه اندازه گیری مشکلات رفتاری در بین نوجوانانه، از ۴۳ آیتم فقط یکی از آیتمای اون به مصرف مواد مربوط می شه. هم اینکه، دلایل تجربی زیادی نشون دادن که فعالیتای بزهکارانه پیش بینی کننده مصرف مواد در بین نوجوانانه (لیلهاج، ترادیو، اسپات و مرتب[۱۹]، ۲۰۰۵). پس با در نظر گرفتن اون­چه مطرح شد گسترده بودن مشکلات رفتاری برونی سازی در دوره نوجوونی، ضرورت درک رابطه اون با شروع مصرف مواد و آمادگی اعتیاد رو مبرهن می سازه تا اقدامات پیشگیرانه لازم صورت پذیرد.
اعتیاد

 

[۱]- Campbell, Shaw, & Gilliom

[۲]- Eisenberg

[۳]- Liu

[۴]- Nichols, Mahadeo, Bryant, & Botvin

[۵]- Feshbach

[۶]- affective

[۷]- Eley, Lichenstein, & Stevenson

[۸]- Woods, Chouaf, & Parker

[۹]- Lutenbacher

[۱۰]- Preski & Shelton

[۱۱]- Raine

[۱۲]- Farrington

[۱۳]- Shahinfar, Kupersmit, & Matza

[۱۴]- Moise & Huesmann

[۱۵]- Fogel & Belyea

[۱۶]- Raine, Brennan, Farrington, & Mednick

[۱۷]- Loeber, stouthamer-Loeber, & White

[۱۸]- White, Xie, & Thompson

[۱۹]- Lillehoj, Trudeau, Spoth, & Madon