کلا رفتار و سبک زندگی پرخطر در دوره نوجوونی رو به افزایش میذاره. اینجور خطراتی در اثر (مستقیم یا غیرمستقیم) گذارهای تحولی[۲] زیاد بوجود میان. گذارهای تحولی عبارتند از “مسیرهایی که ما رو به خود تغییر یافته اجتماعی، روانی و جسمی وصل می کنن. معنی و اتفاق گذرهای تحولی ریشه در تعامل پروسه های بلوغ جسمی، انتظارات و اثرات فرهنگی، و هدفا و ارزشای فردی داره. افراد همونجوریکه بر محیط فیزیکی و اجتماعی اثر می ذارن، از اون اثر می گیرن و گذارهای تحولی خود رو تا اندازه ای شکل میدن (شولنبرگ و ماگس[۳]، ۲۰۰۱، به نقل از پورشهباز و همکاران، ۱۳۸۴). عبور از نوجوونی و شروع جوونی، یه گذار تحولی مهم و حیاتیه که درزمان اون تنوع و مختلفی مسیرهای زندگی زیاد می شه. گذرهای تحولی فشارزا در دوره نوجوونی و جوونی رو میشه به توضیح زیر گروه بندی کرد (پورشهباز و همکاران، ۱۳۸۴):

  • گذرهای زیستی و روان شناختی
  • گذرهای هویتی (یعنی تغییراتی در خودشناسی و خودگردانی)
  • گذرهای ارتباطی (یعنی تغییراتی در روابط با والدین و همسالان)
  • گذرهای موفقیت (یعنی گذرهای شغلی و تحصیلی)

 

به خاطر چگونگی اثر گذارهای تحولی بر رفتار پرخطر مخصوصا مصرف مواد مخدر مدلای زیادی مطرح شدن، از جمله ۱) مدل بار اضافه، ۲) مدل رشدی مخالف، ۳) مدل ناهماهنگی در حال افزایش، و ۴) مدل کاتالیزور (شتاب دهنده) گذار.

در آخر باید گفت که بر خلاف تلاشای گسترده و تبیینای مطلوبی که در این مدل، درباره دلیل شناسی مصرف مواد صورت گرفته، آدمایی که مستعد مصرف مواد هستن، تنها تو یه الگوی خاص گذار تحولی قرار نمی گیرن. این پدیده حاصل تعامل عوامل متعدده، به خاطر همین هر کدوم از مدلا درباره تبیین سوء مصرف مواد مخدر تنها یه تیکه از حقیقت رو نمایان میسازن.

 

[۱]- Ames, Zogg, & Stacy

[۲]- developmental transition

[۳]- Schulenberg & Mags